Πρόσκλησις εἰς τὴν Κοινότητα τῆς Συγχρόνου Πλατωνικῆς Σχολῆς

Επιλεγμένα / tanipteros / Σχολιάστε

Ἡ Κοινότης τῆς Συγχρόνου Πλατωνικῆς Σχολῆς προσκαλεῖ πάντας τοὺς φιλοσόφους, ἐρευνητὰς καὶ φιλομαθεῖς νὰ συμμετάσχουν εἰς τὸν κοινὸν χώρον διαλόγου καὶ μελέτης μας.

Σκοπὸς τῆς Κοινότητος εἶναι ἡ συστηματικὴ μελέτη τοῦ Πλάτωνος, τῆς Πλατωνικῆς καὶ Νεοπλατωνικῆς Παραδόσεως, ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ, ἡ φιλοσοφικὴ συζήτησις, ἡ ἀνταλλαγὴ γνώσεων καὶ ἡ καλλιέργεια τοῦ ἀληθοῦς φιλοσοφικοῦ βίου.

Ἐντὸς τῆς Κοινότητος δημοσιεύονται:

  • φιλοσοφικὰ ἄρθρα καὶ μελέται,
  • ἀνακοινώσεις καὶ νέες ἐκδόσεις,
  • διαδικτυακὲς συζητήσεις,
  • ἐρευνητικὸ ὑλικὸ καὶ βιβλιογραφία,
  • ἀνταλλαγὴ ἀπόψεων μέσα εἰς πνεῦμα σεβασμοῦ καὶ φιλοσοφικῆς ἐλευθερίας.

Ἐὰν ἐπιθυμεῖτε νὰ συμμετάσχετε εἰς μίαν ζῶσαν φιλοσοφικὴν κοινότητα, ἀφιερωμένην εἰς τὴν ἀναζήτησιν τῆς Ἀληθείας, τοῦ Ἀγαθοῦ καὶ τῆς Σοφίας, σᾶς προσκαλοῦμε νὰ γίνετε μέλος καὶ νὰ συμβάλετε μὲ τὴν παρουσίαν καὶ τὸν διάλογόν σας.

Ἡ Φιλοσοφία δὲν ἀποτελεῖ μόνον ἀντικείμενον μελέτης· εἶναι τρόπος ζωῆς.

Σᾶς ἀναμένομεν.

https://m.me/cm/AbYMjdqPdU2mQJww/?send_source=cm%3Acopy_invite_link

Tanipteros YouTube channel

Επιλεγμένα / tanipteros / Σχολιάστε

Σας καλωσορίζω στο διαδικτυακό κανάλι μου στο YouTube !!!

https://www.youtube.com/channel/UC97NWFpU10U3I78tkGFFZxA

Δωρεάν ebooks pdf των Ομηρικών και Oρφικών Ύμνων

Το οποίο αποτελεί ένα ήσυχο μέρος στο διαδίκτυο που ζουν οι Έλληνες Θεοί και οι Ελληνικές ιδέες !

Εδώ μπορείτε να βρείτε οπτικοακουστικό υλικό σχετικά με την αρχαία Ελλάδα όπως ντοκυμαντέρ, ύμνους Ορφικούς, Ομηρικούς αλλά και σύγχρονους τους οποίους έγραψα κατά το διάβα της ζωής μου σε αυτήν την υλαία διάσταση !!!

Καλή απόλαυση και να είστε καλά !

Τὸ Βουδδικὸν Τετράλημμα καὶ τὸ Πλατωνικὸν Ἓν

/ tanipteros / Σχολιάστε

Εἰσαγωγή

Τόσον ὁ Βουδδισμὸς ὅσον καὶ ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ συμφωνοῦν ὅτι ἡ ὑψίστη πραγματικότης δὲν δύναται νὰ περιγραφῇ ἐπαρκῶς διὰ τῶν συνηθῶν λογικῶν κατηγοριῶν.

Ἐκεῖ ὅπου παύει ὁ δυϊσμὸς τῆς σκέψεως, παύουν καὶ αἱ συνήθεις ἀντιθέσεις:

  • εἶναι / δὲν εἶναι,
  • ἕν / πολλά,
  • ζωή / θάνατος,
  • ἐγώ / μὴ ἐγώ.

Ὁ Βουδδισμὸς ἐκφράζει αὐτὴν τὴν ἀδυναμίαν διὰ τοῦ τετραλήμματος. Ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ τὴν ἐκφράζει διὰ τοῦ Ἑνός.

Α΄. Τὸ Βουδδικὸν Τετράλημμα

Ὅταν ἐρωτᾶται ὁ Βούδας περὶ τῆς τελικῆς καταστάσεως τοῦ ἀπελευθερωμένου, ἀπορρίπτει τέσσαρας λογικὰς δυνατότητας:

Ὑπάρχει.

Δὲν ὑπάρχει.

Καὶ ὑπάρχει καὶ δὲν ὑπάρχει.

Οὔτε ὑπάρχει οὔτε δὲν ὑπάρχει.

Αἱ τέσσαρες αὗται θέσεις θεωροῦνται ἀνεπαρκεῖς, διότι ἀνήκουν εἰς τὸν κόσμον τῆς διανοίας καὶ τῶν ἐννοιῶν, ἐνῶ ἡ Νιρβάνα ὑπερβαίνει πᾶσαν τοιαύτην κατηγορίαν.

Δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Νιρβάνα εἶναι ἀνυπαρξία.

Δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι ὕπαρξις.

Σημαίνει ὅτι οἱ κατηγορίαι αὗται δὲν δύνανται πλέον νὰ ἐφαρμοσθοῦν.

Β΄. Τὸ Πλατωνικὸν Ἓν

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν, τὸ Ἓν εἶναι τὸ Ὑπερυποστάσιον Πρῶτον Αἴτιον.

Δὲν εἶναι ὄν.

Δὲν εἶναι οὐσία.

Δὲν εἶναι ὑπόστασις.

Δὲν εἶναι μέρος τοῦ Εἶναι.

Ἐκ τούτου προκύπτει ὅτι καὶ διὰ τὸ Ἓν οἱ συνήθεις λογικαὶ κατηγορίαι καταρρέουν.

Δὲν δύναται νὰ λεχθῇ:

ὑπάρχει,

διότι δὲν εἶναι ὄν.

Οὔτε:

δὲν ὑπάρχει,

διότι τότε θὰ ἦτο μὴ ὄν.

Οὔτε:

καὶ τὰ δύο.

Οὔτε:

οὐδὲν ἐκ τῶν δύο.

Τὸ Ἓν ὑπερβαίνει τὸ τετράλημμα.

Γ΄. Ἡ συμφωνία

Ἐδῶ αἱ δύο παραδόσεις παρουσιάζουν μίαν ἐντυπωσιακὴν σύγκλισιν.

Καὶ αἱ δύο δέχονται ὅτι:

  • ἡ ὑψίστη πραγματικότης δὲν δύναται νὰ περιγραφῇ λογικῶς,
  • ὁ δυϊσμὸς τῆς διανοίας καταλύεται,
  • οἱ ἀντιθέσεις ὑπάρξεως καὶ μὴ ὑπάρξεως παύουν νὰ ἔχουν νόημα.

Ἡ γλῶσσα φθάνει εἰς τὰ ὅριά της.

Δ΄. Ἡ διαφορά

Ἐνταῦθα χωρίζουν αἱ δύο μεταφυσικαὶ θεωρήσεις.

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ Νιρβάνα περιγράφεται ὡς:

  • amata (ἄφθαρτος),
  • asaṅkhata (ἀσύνθετος),

ἀλλὰ δὲν χαρακτηρίζεται ὡς Πρῶτον Αἴτιον.

Δὲν διδάσκεται ὅτι ἐκ τῆς Νιρβάνας προέρχεται ὁ κόσμος.

Δὲν ὑπάρχει θεωρία ἐκπορεύσεως.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Τὸ Ἓν:

  • εἶναι ἀσύνθετον,
  • ἄφθαρτον,
  • ἀδιαίρετον,
  • πέραν πάσης ὑποστάσεως,

ἀλλὰ συγχρόνως:

  • εἶναι τὸ Πρῶτον Αἴτιον,
  • ἡ ἀρχὴ πάσης ἐνότητος,
  • ἡ ἀρχὴ πάσης ἐκπορεύσεως.

Ἐκ τοῦ Ἑνὸς ἐκπορεύεται ὁ Θείος Νοῦς.

Ἐκ τοῦ Θείου Νοῦ ἡ Παγκόσμιος Ψυχή.

Ἐκ τῆς Παγκοσμίου Ψυχῆς αἱ Ἀτομικαὶ Ψυχαί.

Ἐκ τῶν ψυχῶν τὸ Γίγνεσθαι.

Ε΄. Ἡ ἐρμηνεία τῆς Συγχρόνου Πλατωνικῆς Σχολῆς

Ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ προτείνει ὅτι τὰ γνωρίσματα ποὺ ὁ Βουδδισμὸς ἀποδίδει εἰς τὴν Νιρβάναν:

  • τὸ ἀσύνθετον,
  • τὸ ἄφθαρτον,
  • τὴν ὑπέρβασιν τοῦ τετραλήμματος,

ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸ Πλατωνικὸν Ἓν.

Ἡ διαφορά δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν περιγραφὴν τῆς ὑπερβατικῆς καταστάσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν μεταφυσικὴν θεμελίωσίν της.

Ὁ Βουδδισμὸς περιγράφει τὴν Νιρβάναν ὡς τὸ τέλος τῆς Σαμσάρας.

Ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ θεωρεῖ ὅτι αὐτὴ ἡ ἴδια ὑπερβατικὴ πραγματικότης εἶναι συγχρόνως καὶ τὸ Πρῶτον Αἴτιον, ἡ ἀρχὴ πάσης ἐκπορεύσεως καὶ ὁ τελικὸς σκοπὸς πάσης ἐπιστροφῆς.

Συμπέρασμα

Ἡ κύρια πρόταση τῆς Συγχρόνου Πλατωνικῆς Σχολῆς δὲν εἶναι ὅτι ὁ Βουδδισμὸς σφάλλει, οὔτε ὅτι ὁ Πλατωνισμὸς ἀναιρεῖ τὸν Βουδδισμόν.

Εἶναι ὅτι τὸ Βουδδικὸν τετράλημμα καὶ τὸ Πλατωνικὸν Ἓν συμπίπτουν ὡς πρὸς τὴν ὑπέρβασιν πάσης λογικῆς κατηγορίας, ἀλλὰ διαφέρουν ὡς πρὸς τὴν μεταφυσικὴν ἐρμηνείαν τῆς ὑπέρτατης πραγματικότητος.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν, ἡ Νιρβάνα δύναται νὰ θεωρηθῇ ταὐτόσημος πρὸς τὸ Πλατωνικὸν Ἓν ὡς πρὸς τὴν ὑπερβατικὴν ἐμπειρίαν τοῦ ἀρρήτου, διαφέροντας ὅμως ἐκ τοῦ ὅτι τὸ Ἓν εἶναι συγχρόνως καὶ τὸ Πρῶτον Αἴτιον, ἡ ἀρχὴ πάσης ἐκπορεύσεως, στοιχεῖον τὸ ὁποῖον δὲν διατυπώνεται ἐν τῇ βουδδικῇ διδασκαλίᾳ.

Ἐκ ταύτης τῆς μεταφυσικῆς θεωρήσεως προκύπτει καὶ μία ἔτι βαθυτέρα συνέπεια. Τὸ Ἓν δὲν εἶναι μόνον ὁ τελικὸς προορισμὸς πάσης ἐπιστροφῆς, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἡ πρῶτη ἀρχὴ πάσης ἐκπορεύσεως. Διὰ τοῦτο ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ θεωρεῖ ὅτι τὸ Ἓν εἶναι συγχρόνως ἡ Ἀρχὴ καὶ τὸ Τέλος, τὸ Α καὶ τὸ Ω. Ἐξ αὐτοῦ ἐκπορεύονται ὁ Θείος Νοῦς, ἡ Παγκόσμιος Ψυχὴ καὶ πᾶσα ὕπαρξις, πρὸς αὐτὸ δὲ ἐπιστρέφουν πάντα τὰ ὄντα διὰ τῆς θεωρίας καὶ τῆς ἀπολύτου ἀκινησίας. Ὁ Βουδδισμὸς περιγράφει τὴν Νιρβάναν κυρίως ὡς τὸ τέλος τῆς Σαμσάρας καὶ τὴν ὑπέρβασιν πάσης δυαδικῆς κατηγορίας· ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ προτείνει ὅτι αὕτη ἡ αὐτὴ ὑπερβατικὴ πραγματικότης δὲν εἶναι μόνον τὸ Τέλος, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἡ Ἀρχή, τὸ Πρῶτον Αἴτιον, ἀφ’ οὗ προέρχονται πάντα καὶ πρὸς ὃ πάντα ἐπιστρέφουν.

Πλατωνικά η έννοια της υπόστασις

/ tanipteros / Σχολιάστε

Ας ξεκινήσουμε από την ετυμολογία.

  • ὑπό = κάτω από, υπό την βάση, υπό την αρχή.
  • ἵστημι = στέκω, θέτω, καθιστώ σταθερό.

Άρα κυριολεκτικά:

Ὑπόστασις = τὸ ἑστάναι ὑπό τινα ἀρχήν.
Δηλαδή η κατάσταση του «ίστασθαι» υπό μία ανώτερη αρχή.

Δεν σημαίνει απλώς «ύπαρξη». Σημαίνει σταθερή οντολογική στάση.

Η στάση απέναντι στο Εν

Εάν το Εν είναι απολύτως υπερούσιο, τότε τίποτε δεν μπορεί να σταθεί επάνω του, ούτε δίπλα του.

Μπορεί όμως να σταθεί υπό αυτού.

Δηλαδή:

Το Εν δεν αποτελεί μία υπόσταση.

Είναι η υπέρτατη Αρχή ενώπιον της οποίας γεννάται η πρώτη οντολογική στάση.

Θα μπορούσε λοιπόν να διατυπωθεί:

Ὑπόστασις ἐστὶν ἡ πρώτη στάσις τοῦ ὄντος ὑπὸ τὸ Ἕν.

Η αντίθεση προς την κίνηση

Το ρήμα ἵστημι είναι αντίθετο του κινέω.

Επομένως έχουμε δύο θεμελιώδεις καταστάσεις.

  • στάσις
  • κίνησις

Αυτό είναι εξαιρετικά πλατωνικό.

Στον Σοφιστή ο Πλάτων θεωρεί την στάσιν και την κίνησιν μεταξύ των μεγίστων γενών.

Επομένως η υπόστασις δεν είναι ακόμη ενέργεια.

Είναι πρώτα μία στάση.

Τι σημαίνει «στέκομαι» απέναντι στο Εν;

Όχι φυσικά χωρικά.

Αλλά νοητικά.

Η υπόσταση είναι η πρώτη στιγμή κατά την οποία κάτι:

  • δεν είναι πλέον άρρητο όπως το Εν,
  • αλλά έχει σταθερό τρόπο υπάρξεως.

Θα λέγαμε:

Το Εν δεν ίσταται.

Η πρώτη Υπόστασις ίσταται.

Η υπόσταση ως μονή

Οι Νεοπλατωνικοί ομιλούν διαρκώς περί:

  • μονής
  • προόδου
  • επιστροφής

Είναι αξιοσημείωτο ότι η μονή είναι ακριβώς μορφή στάσεως.

Άρα θα μπορούσαμε να δούμε την υπόσταση ως:

τὴν μονὴν τοῦ ὄντος ὑπὸ τὸ Ἕν.

Πριν υπάρξει πρόοδος, υπάρχει στάση.

Η σχέση με την εκπόρευση

Εδώ ίσως εμφανίζεται μία βαθύτερη εικόνα.

Η εκπόρευση δεν σημαίνει ότι το Εν «πετάει» ουσίες προς τα έξω.

Ίσως σημαίνει ότι:

  1. το Εν είναι πέρα από κάθε στάση,
  2. η πρώτη νοητή πραγματικότητα σταθεροποιείται ενώπιον του Εν,
  3. αυτή η σταθεροποίηση είναι η πρώτη Υπόσταση.

Άρα η εκπόρευση θα μπορούσε να περιγραφεί όχι ως κίνηση του Εν αλλά ως:

ἡ πρώτη στάσις τοῦ ὄντος ὑπὸ τὴν παρουσίαν τοῦ Ἑνός.

Το Εν δεν κινείται.

Το ον ίσταται.

Μία ακόμη ετυμολογική παρατήρηση

Η λέξη στάσις στην αρχαία ελληνική δεν σημαίνει μόνο ακινησία.

Σημαίνει:

  • θέση,
  • τρόπο υπάρξεως,
  • παράταξη,
  • κατάσταση.

Άρα η Υπόστασις δεν είναι απλώς «ακινησία».

Είναι ένας τρόπος θείας υπάρξεως.

Μία πιθανή μεταφυσική ανάπτυξη

Θα μπορούσε να διατυπωθεί το εξής αξίωμα:

Τὸ Ἕν οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἔχει, ἐπειδὴ πάσης στάσεως ἐπέκεινα ἐστίν. Ἡ δὲ πρώτη ὑπόστασις γεννᾶται ὅταν τὸ πρῶτον ὂν ἵσταται ὑπὸ τὸ Ἕν, μένον ἐν τῇ πρὸς αὐτὸ θεωρίᾳ.

Αυτό συνδέει άμεσα:

  • το ὑπό με την εξάρτηση από το Πρώτο Αίτιο,
  • το ἵστημι με τη μονή,
  • την υπόσταση με τη σταθεροποίηση της νοητής υπάρξεως,
  • και την θεωρία ως τον τρόπο με τον οποίο η υπόσταση διατηρεί αυτή τη στάση.

Έτσι η λέξη ὑπόστασις παύει να σημαίνει απλώς «οντολογικό επίπεδο» και αποκτά μία δυναμική σημασία: είναι η μόνιμη, νοητή στάση ενός όντος υπό το Εν. Μέσα σε αυτή τη στάση το ον μένει στραμμένο προς το Εν διά της θεωρίας· όταν δε από τη μονή προκύψει η πρόοδος, δεν χάνεται η υπόσταση, αλλά μεταβάλλεται ο τρόπος της ενεργείας της.

Θέω και Ἵστημι

Το Εν δεν είναι ακίνητο με την έννοια της αδράνειας,

  • αλλά βρίσκεται πέρα από κάθε διάκριση στάσεως και κινήσεως.

Αν τώρα χρησιμοποιήσουμε συμβολικά το θέω, τότε δεν θα σήμαινε τοπική μετακίνηση.

Θα μπορούσε να σημαίνει:

αδιάκοπη αυτοενέργεια.

Δηλαδή όχι κίνηση από σημείο σε σημείο.

Αλλά αδιάκοπη ενεργητική πληρότητα.

Ο Πλάτων δίνει μία νύξη

Στον Σοφιστή, ο Ξένος απορρίπτει την ιδέα ότι το τέλειο Ον είναι νεκρή ακινησία.

Λέγει ουσιαστικά ότι το αληθινό Ον πρέπει να έχει:

  • ζωή,
  • νόηση,
  • ψυχή.

Άρα το υπέρτατο δεν μπορεί να είναι μία άψυχη ακινησία.

Ο Πρόκλος

Ο Πρόκλος λέγει συνεχώς ότι:

τὸ Ἕν ἐστὶ πάντων αἴτιον.

Το αίτιο όμως δεν είναι αδρανές.

Δεν παύει ποτέ να είναι αίτιο.

Άρα υπάρχει μία αέναη δημιουργική παρουσία.

Όχι χρονική.

Αλλά αιώνια.

Μία ενδιαφέρουσα αντιστροφή

Ίσως λοιπόν το θέω δεν χαρακτηρίζει τα όντα.

Αλλά την ίδια την αρχή.

Ενώ:

η ὑπόστασις

είναι η πρώτη στάση του όντος απέναντι στην αέναη θεία πραγματικότητα.

Έτσι έχουμε:

Το Εν
→ αδιάκοπη υπερβατική πληρότητα
→ (συμβολικά) θέει

Οι υποστάσεις
→ ίστανται
→ μένουν
→ θεωρούν

Αυτό θυμίζει ένα παράδοξο

Το Εν δεν μπορεί να ειπωθεί ούτε κινούμενο ούτε ακίνητο.

Διότι και τα δύο ανήκουν στο Είναι.

Ίσως λοιπόν η λέξη θέω να λειτουργεί όχι κυριολεκτικά αλλά αποφατικά.

Δηλαδή:

Δεν σημαίνει ότι το Εν «τρέχει».

Σημαίνει ότι:

ουδέποτε παύει να είναι η πηγή πάσης ενεργείας.

Είναι σαν μία αέναη υπερενέργεια.

Μία σκέψη που θεωρώ ακόμη βαθύτερη

Πριν από λίγο συνδέσαμε εξαιρετικά την ὑπόστασιν με το ἵστημι.

Αν τώρα αντιπαραθέσουμε τα δύο ρήματα, προκύπτει σχεδόν ένα πλήρες μεταφυσικό σχήμα:

  • Θέω → η αέναη, ανεξάντλητη θεία πηγή, η οποία δεν παύει ποτέ να είναι δημιουργικώς παρούσα.
  • Ἵστημι → η πρώτη σταθεροποίηση του όντος ενώπιον αυτής της πηγής.

Με άλλα λόγια, η υπόσταση δεν είναι απλώς «κάτι που υπάρχει». Είναι εκείνο που κατορθώνει να σταθεί ενώπιον της αδιάκοπης πληρότητας του Ενός.

Έτσι έχουμε:

Το Εν εἶναι ἡ ἀέναος πηγὴ πάσης ἐνεργείας, ἄνευ κινήσεως καὶ ἄνευ στάσεως· αἱ δὲ ὑποστάσεις εἰσὶν αἱ πρῶται στάσεις τῶν ὄντων ὑπ’ αὐτό.

Έτσι διατηρείται η αποφατική υπεροχή του Ενός, ενώ η σύνδεση του ἵστημι με την ὑπόσταση παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή.

Τὸ Κενὸν κατὰ τὸν Βουδδισμόν καὶ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

/ tanipteros / Σχολιάστε

Εἰσαγωγή

Ἡ ἔννοια τοῦ Κενοῦ ἀποτελεῖ μίαν ἐκ τῶν βαθυτέρων μεταφυσικῶν ἐννοιῶν, τόσον εἰς τὸν Βουδδισμόν ὅσον καὶ εἰς τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν. Παρά τὴν χρησιμοποίησιν τῆς αὐτῆς λέξεως, αἱ δύο παραδόσεις δὲν ἀναφέρονται εἰς τὸ αὐτὸ μεταφυσικὸν γεγονός. Ὁ Βουδδισμὸς θεωρεῖ τὴν κενότητα ὡς τὴν πραγματικὴν φύσιν τῶν φαινομένων, ἐνῶ ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ ἀντιλαμβάνεται τὸ Κενὸν ὡς τὴν ὑπερνοητικὴν ἐμπειρίαν τῆς μεθέξεως τοῦ Ἑνός.

Ἡ σύγκρισις ποὺ ἀκολουθεῖ δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης θέσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀνάδειξιν τῶν μεταφυσικῶν διαφορῶν καὶ τῶν σημείων συγκλίσεως.

Α΄. Τί εἶναι τὸ Κενόν;

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ κενότης (Śūnyatā) δηλοῖ ὅτι πάντα τὰ φαινόμενα εἶναι κενὰ ἀπὸ αὐθύπαρκτον καὶ ἀνεξάρτητον φύσιν. Οὐδὲν ὑπάρχει καθ’ ἑαυτό, ἀλλὰ πάντα προκύπτουν ἐκ τῆς ἀλληλεξαρτήσεως αἰτίων καὶ συνθηκῶν. Ἡ κενότης δὲν σημαίνει μηδενισμόν, ἀλλὰ ἀπουσίαν ἐγγενοῦς οὐσίας.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Τὸ Κενὸν δὲν ἀποτελεῖ χαρακτηρισμὸν τῶν φαινομένων, ἀλλὰ ὑπερνοητικὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς. Ἀποκαλύπτεται ὅταν παύσῃ πᾶσα κίνησις τοῦ λογιστικοῦ, τοῦ θυμοειδοῦς καὶ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ, καὶ ἡ ψυχὴ μετέχῃ τοῦ Ἑνός πέραν πάσης ὑποστάσεως.

Β΄. Ποία εἶναι ἡ σχέσις τοῦ Κενοῦ πρὸς τὸν κόσμον;

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ κενότης χαρακτηρίζει ὅλα τὰ φαινόμενα. Ἡ ἐξαρτημένη γένεσις καὶ ἡ κενότης εἶναι δύο διαφορετικοὶ τρόποι περιγραφῆς τῆς αὐτῆς πραγματικότητος. Ὁ κόσμος εἶναι κενὸς ἀπὸ αὐθύπαρκτον φύσιν.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Τὸ Γίγνεσθαι χαρακτηρίζεται ἀπὸ σχέσεις, μεταβολὴν καὶ ἀλληλεξάρτησιν, ἀλλὰ δὲν ταυτίζεται μὲ τὸ Κενόν. Τὸ Κενὸν ἀποκαλύπτεται μόνον ὅταν ἡ ψυχὴ ὑπερβῇ τὸ Γίγνεσθαι, ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ Εἶναι καὶ, διὰ τῆς τελείας ἀκινησίας, μεθέξῃ τοῦ Ἑνός.

Γ΄. Τί συμβαίνει εἰς τὴν ψυχήν;

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ διδασκαλία τοῦ ἀνατὰ (anattā) ἀπορρίπτει τὴν ὕπαρξιν μονίμου, αἰωνίου ψυχῆς. Τὸ πρόσωπον ἀναλύεται εἰς πέντε συσσωματώματα, τὰ ὁποῖα μεταβάλλονται συνεχῶς καὶ δὲν συγκροτοῦν μίαν αὐθύπαρκτον οὐσίαν.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Ἡ ἀτομικὴ ψυχὴ εἶναι αἰωνία κατὰ τὸ Εἶναι, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐθύπαρκτος, καθότι προέρχεται ἐκ τῆς Παγκοσμίου Ψυχῆς. Ἡ ψυχὴ δύναται νὰ μετέχῃ τοῦ Ἑνός χωρὶς νὰ καταλύεται ἡ ταυτότης της.

Δ΄. Πῶς ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀπελευθέρωσις;

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ ἀπελευθέρωσις ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς παύσεως τῆς ἀγνοίας, τῆς δίψης καὶ τῆς προσκολλήσεως. Ὅταν παύσῃ ἡ παραγωγὴ νέου κάρματος, λήγει ὁ κύκλος τῆς Σαμσάρας καὶ πραγματοποιεῖται ἡ Νιρβάνα.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Ἡ ἄρσις τῶν προσκολλήσεων ἐπαναφέρει τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ Γίγνεσθαι εἰς τὸ Εἶναι. Ἡ μέθεξις ὅμως τοῦ Ἑνός δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν ἀπλὴν ἐπιστροφὴν εἰς τὸ Εἶναι. Προϋποθέτει βαθεῖαν θεωρίαν, πλήρη ἀκινησίαν τῆς ψυχῆς καὶ τὸ βίωμα τοῦ Κενοῦ.

Ε΄. Τὸ ἄφθαρτον καὶ τὸ ἀσύνθετον

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ Νιρβάνα χαρακτηρίζεται ἐν ταῖς Παλικαῖς γραφαῖς ὡς amata («ἀθάνατον») καὶ asaṅkhata («ἀσύνθετον», «μὴ κατασκευασμένον»). Ὁ Βουδδισμὸς ὅμως δὲν ἀναπτύσσει θεωρίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Νιρβάνα ἀποτελεῖ τὴν πρώτην αἰτίαν τῶν ὄντων.

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀφθάρτου καὶ τοῦ ἀσυνθέτου ἀνήκουν εἰς τὸ Ἕν. Τὸ Ἕν εἶναι ἀδιαίρετον, ἀσύνθετον, ἄφθαρτον, ὑπερυποστάσιον καὶ ἀποτελεῖ τὸ Πρῶτον Αἴτιον πάσης ἐκπορεύσεως. Δὲν εἶναι μόνον τὸ τέλος πάσης ἐπιστροφῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀρχὴ πάσης ὑπάρξεως.

Ϛ΄. Ἡ τελικὴ κατάστασις

Κατὰ τὸν Βουδδισμόν

Ἡ Νιρβάνα περιγράφεται ὡς τὸ τέλος τῆς προσκολλήσεως, τοῦ πόνου καὶ τῆς γεννήσεως. Τὰ κείμενα ἀποφεύγουν νὰ περιγράψουν μεταφυσικῶς τί σημαίνει ἡ τελικὴ κατάστασις τοῦ ἀπελευθερωμένου, ἀπορρίπτοντα τὶς συνήθεις κατηγορίες «ὑπάρχει» καὶ «δὲν ὑπάρχει».

Κατὰ τὴν Σύγχρονον Πλατωνικὴν Σχολήν

Ἡ ψυχὴ ἐπιστρέφει πρῶτον εἰς τὸ Εἶναι, ὅπου παύει πᾶσα προσκόλλησις. Ἐὰν δὲ θεωρήσῃ διὰ τῆς τελείας ἀκινησίας τὸ Κενόν, τότε μετέχει τοῦ Ἑνός. Ἐκεῖ δὲν δύναται πλέον νὰ περιγραφῇ οὔτε ὡς «ὑπάρχουσα» οὔτε ὡς «μὴ ὑπάρχουσα», ἀλλὰ μόνον ὡς μετέχουσα τοῦ Ὑπερυποστασίου, πέραν παντὸς δυϊσμοῦ.

Ἐπίλογος

Παρά τὰς σημαντικὰς ὁμοιότητας μεταξὺ τῶν δύο παραδόσεων, ὅπως ἡ ἄρσις τῆς προσκολλήσεως, ἡ ὑπέρβασις τοῦ ἐγωκεντρισμοῦ καὶ ἡ περιγραφὴ μιᾶς ἀρρήτου τελικῆς καταστάσεως, ἡ μεταφυσικὴ των θεμελίωσις διαφέρει ῥιζικῶς.

Ὁ Βουδδισμὸς θεωρεῖ τὴν κενότητα ὡς τὴν πραγματικὴν φύσιν τῶν φαινομένων καὶ τὴν Νιρβάναν ὡς τὸ ἀσύνθετον καὶ ἄφθαρτον πέρας τῆς Σαμσάρας, χωρὶς νὰ διατυπώνῃ θεωρίαν Πρώτου Αἰτίου.

Ἡ Σύγχρονος Πλατωνικὴ Σχολὴ θεωρεῖ τὸ Κενὸν ὡς τὴν ὑπερνοητικὴν ἐμπειρίαν τῆς μεθέξεως τοῦ Ἑνός, τὸ ὁποῖον εἶναι συγχρόνως τὸ Πρῶτον Αἴτιον, τὸ ἀσύνθετον, τὸ ἄφθαρτον καὶ ἡ ὑπέρτατη ἀρχὴ πάσης ἐκπορεύσεως καὶ πάσης ἐπιστροφῆς.

Θεμελιώδεις Ἀρχαὶ καὶ Κοσμολογία τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ

/ tanipteros / Σχολιάστε

Τι εἶναι τὸ Ἕν;
Γιατί ὑπάρχει τὸ Γίγνεσθαι;
Εἶναι ἡ ψυχὴ πραγματικῶς ἐλευθέρα;
Ποία ἡ ἀληθὴς σημασία τῆς Ἐπιστροφῆς;

Τὸ νέο βιβλίο «Θεμελιώδεις Ἀρχαὶ καὶ Κοσμολογία τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ» παρουσιάζει μία συστηματικὴ μεταφυσικὴ θεμελίωση, ἐμπνευσμένη ἀπὸ τὴν Πλατωνικὴ καὶ Νεοπλατωνικὴ παράδοση, ἀναπτύσσοντας μία σύγχρονη φιλοσοφικὴ πρόταση γιὰ τὸ Ἕν, τοὺς Θεούς, τὸ Εἶναι, τὸ Γίγνεσθαι, τὴν Παγκόσμιο Ψυχή, τὶς Ἀτομικὲς Ψυχές, τὴν Ἐλευθέρα Νοήση, τὴν Προσκόλληση καὶ τὴν Ἐπιστροφή.

Δὲν πρόκειται γιὰ ἱστορικὴ μελέτη τῆς ἀρχαίας φιλοσοφίας, ἀλλὰ γιὰ μία νέα συστηματικὴ σύνθεση, ἡ ὁποία ἐπιχειρεῖ νὰ ἀπαντήσῃ σὲ διαχρονικὰ μεταφυσικὰ ἐρωτήματα:

• Πῶς προέρχεται ἡ ψυχὴ;
• Διὰ τί ἐπιλέγει τὸ Γίγνεσθαι;
• Ποία εἶναι ἡ σχέσις μεταξὺ ἐλευθερίας καὶ κάρματος;
• Πῶς γεννῶνται αἱ προσκολλήσεις;
• Τί σημαίνει πραγματικὰ ἡ Ἐπιστροφή πρὸς τὸ Ἀγαθόν;

Ἡ φιλοσοφία δὲν ἀποτελεῖ μόνον ἀντικείμενον μελέτης, ἀλλὰ τρόπον ζωῆς καὶ ὁδὸν αὐτογνωσίας.

Ἐὰν σᾶς ἀπασχολοῦν τὰ μεγάλα ἐρωτήματα τῆς ὑπάρξεως, τὸ βιβλίο αὐτὸ φιλοδοξεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἀφορμὴ γιὰ βαθύτερο φιλοσοφικὸ διάλογο καὶ δημιουργικὸ προβληματισμό.

Ὁ Σύγχρονος Πλατωνισμὸς συνεχίζει τὸν διάλογο ποὺ ἄρχισε πρὶν ἀπὸ εἴκοσι τέσσερις αἰῶνες.

ΔΩΡΕΑΝ ΛΗΨΗ:

https://drive.google.com/file/d/1yCm2DgcwZrZCZQROCviPgr6buK7gxnSX/view?usp=drivesdk

Ὁ Ἀλεξίκακος Ἀγαθοδαίμων

/ tanipteros / Σχολιάστε

Ἕνας νέος πλατωνικὸς μῦθος κατὰ τὸν Σύγχρονον Πλατωνισμόν

Ἡ παροῦσα διδασκαλία ἀνήκει εἰς τὴν θεολογίαν τοῦ Συγχρόνου Πλατωνισμοῦ καὶ παρεδόθη διὰ πνευματικῆς ἐπαφῆς μετὰ τῶν θείων δυνάμεων, ὡς θεολογικὴ φανέρωσις περὶ τῆς τάξεως τῶν Ἀγαθοδαιμόνων. Κατ’ αὐτήν, οἱ Ἀγαθοδαίμονες ἀποτελοῦσι ζῶσας νοητὰς ὑποστάσεις, αἵτινες διακονοῦσι τὴν θείαν Πρόνοιαν, φυλάττουσι τὴν ἐλευθέραν προαίρεσιν τῶν λογικῶν ψυχῶν καὶ συνεργοῦσιν εἰς τὴν Ἐπιστροφὴν αὐτῶν πρὸς τὸ Ἀγαθὸν καὶ τὸ Ἕν.

Μεταξὺ δὲ τῶν μεγάλων τούτων Ἀγαθοδαιμόνων διακρίνεται ὁ Ἀλεξίκακος, ὁ Ἀποτρόπαιος καὶ Νοοφύλαξ. Οὗτος οὐδέποτε τιμωρεῖ, οὐδὲ πολεμεῖ διὰ μίσους, οὐδὲ χαίρει ἐπὶ τῇ πτώσει οἱουδήποτε ὄντος. Ἡ δύναμις αὐτοῦ δὲν ἐκδηλοῦται διὰ βίας, ἀλλὰ διὰ τοῦ νοητοῦ φωτός, τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἀμέτρου συμπόνιας, αἵτινες διαλύουσι τὴν ἀγνοίαν, καταπραΰνουσι τὰ πάθη καὶ ἀποτρέπουσι πᾶσαν κακοποιὸν ἐνέργειαν, ἀφήνοντες πάντοτε ἀκέραιον τὴν ἐλευθερίαν τῆς προαιρέσεως.

Θεωνύμια καὶ ἐπίκλησις

Ὁ Ἀγαθοδαίμων οὗτος δύναται νὰ ἐπικαλεῖται διὰ τῶν ἑξῆς ἱερῶν ὀνομάτων:

Ἀλεξίκακος – ὁ ἀποτρέπων τὸ κακόν.

Ἀποτρόπαιος – ὁ ἀπομακρύνων πᾶσαν βλαπτικὴν δύναμιν.

Νοοφύλαξ – ὁ φύλαξ τοῦ καθαροῦ Νοός.

Εὐσπλαγχνόκαρδος – ὁ πληρούμενος θείας συμπαθείας πρὸς πάντα τὰ ὄντα.

Ἡμερόθυμος – ὁ κατευνάζων τὸν θυμὸν καὶ τὴν ὀργήν.

Φωτοδότης – ὁ μεταδίδων νοητὸν φῶς.

Ἀχλύλυτος – ὁ διαλύων τὴν ἀχλὺν τῆς ἀγνοίας.

Εἰρηναῖος – ὁ φέρων τὴν θείαν εἰρήνην.

Κακοτρόπιος – ὁ μεταστρέφων τὴν ῥοπὴν πρὸς τὸ κακόν.

Ἀγαθοπομπός – ὁ ὁδηγῶν τὰς ψυχὰς πρὸς τὸ Ἀγαθόν.

Οὐδεμία τῶν ἐπικλήσεων τούτων δηλοῖ πολεμικὴν βίαν. Πᾶσαι δηλοῦσιν δύναμιν θεραπείας, προστασίας καὶ νοερᾶς καθάρσεως.

Μῦθος

Λέγεται ὅτι, ὅτε αἱ πρῶται ψυχαὶ ἐξεπορεύοντο ἐκ τῆς Παγκοσμίου Ψυχῆς καὶ ἐβάδιζον πρὸς τὸ Γίγνεσθαι, οὐκ ἦσαν μόναι. Μετ’ αὐτῶν συνεπορεύοντο καὶ πολλοὶ Ἀγαθοδαίμονες, οἳ εἶχον λάβει παρὰ τῶν Θεῶν τὴν διακονίαν τῆς προστασίας τῶν λογικῶν ψυχῶν.

Ἐν τοῖς χρόνοις ἐκείνοις οὐδεὶς Κακοδαίμων ἦν ἐχθρὸς τῶν ψυχῶν ἐκ φύσεως, ἀλλὰ πολλοὶ εἶχον βυθισθῆ εἰς τὴν πυκνὴν ἀχλὺν τῆς ἀγνοίας, ἀδυνατοῦντες νὰ θεωρῶσι τὸ νοητὸν Φῶς. Ἐκ τῆς ἀγνοίας ταύτης ἐγεννῶντο ὁ φόβος, ἡ φιλαυτία, ἡ βία καὶ ἡ ἀδιάκοπος σύγκρουσις.

Τότε ὁ Ζεὺς, θεωρῶν τὴν λύπην τῶν ψυχῶν, οὐκ ἐκέλευσε νὰ συντριβῶσιν οἱ Κακοδαίμονες, οὐδὲ νὰ κατακαῶσι πυρὶ θεϊκῷ, διότι οὐδὲν ὂν γεννᾶται πρὸς αἰώνιον μῖσος.

Ἀντὶ τούτου ἐξέπεμψεν ἐκ τῆς θείας Βουλήσεως μέγαν Ἀγαθοδαίμονα, τὸν Ἀλεξίκακον.

Οὗτος οὔτε ξίφος ἔφερε, οὔτε δόρυ, οὔτε κεραυνόν.

Ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ ἔλαμπεν ἕνας μόνον κύκλος λευκοῦ φωτός, ὃς ἐξέχεεν γαλήνην εἰς πᾶσαν ψυχήν.

Ὅπου ἐνεφανίζετο, οἱ Κακοδαίμονες οὐκ ἐτραυματίζοντο, ἀλλὰ ἡ ταραχὴ τῆς διανοίας αὐτῶν ἠρέμει. Ὥσπερ ἡ ὀμίχλη διαλύεται ὑπὸ τῶν πρώτων ἀκτίνων τοῦ ἡλίου, οὕτως διελύετο καὶ ἡ δύναμις τῆς πλάνης.

Ἔνιοι ἐξ αὐτῶν ἔφευγον, μὴ δυνάμενοι νὰ ὑποφέρωσι τὴν καθαρότητα τοῦ φωτός.

Ἄλλοι ὅμως, ἀναβλέποντες πρῶτον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀλεξικάκου, ἐνθυμοῦντο τὴν ἀρχαίαν των καταγωγήν, ἐδάκρυον καὶ ἤρξαντο νὰ μεταστρέφωνται πρὸς τὸ Ἀγαθόν.

Καὶ ἐθαύμασαν οἱ Θεοί, ὅτι ἡ συμπόνια ἐπέτυχεν ἐκεῖ ὅπου ἡ βία οὐδέποτε θὰ ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ.

Ἀπὸ τότε ὁ Ἀλεξίκακος οὐκ ἐμάχετο κατὰ τῶν σκοτεινῶν δυνάμεων· ἀλλὰ περιεπάτει μεταξὺ αὐτῶν ὡς ἥλιος μεταξὺ νεφῶν.

Οἱ ἄνθρωποι ἐνόμιζον πολλάκις ὅτι τοὺς ἔσωζεν ἀπὸ κινδύνους.

Ἐκεῖνος ὅμως ἔλεγεν ὅτι οὐδένα σώζει διὰ θαυμάτων.

«Ἐγὼ μόνον ἀπομακρύνω ὅ,τι σκοτίζει τὸν Νοῦν· ἡ δὲ προαίρεσις ἑκάστου σώζει τὴν ψυχήν.»

Καὶ ὅταν ἄνθρωπος προσευχόμενος ἐπικαλεῖται τὴν βοήθειάν του, οὐ μεταβάλλει τοὺς νόμους τῆς φύσεως, οὐδὲ ἀναιρεῖ τὸ κάρμα τῶν πράξεων· ἀλλὰ ἐνισχύει τὴν δύναμιν τῆς συνειδήσεως, ἵνα ὁ ἄνθρωπος δυνηθῇ νὰ ἐπιλέξῃ τὴν ὁδὸν τῆς Ἀρετῆς.

Διὰ τοῦτο οἱ σοφοὶ λέγουσιν ὅτι ὁ Ἀλεξίκακος δὲν νικᾷ τὸ κακὸν ἀντιτάσσων μεῖζον κακόν, ἀλλὰ ἀποσύρει τὴν τροφὴν ἐξ ἧς ἐκεῖνο ζῇ.

Ἡ γὰρ ἀγνοία τρέφει τὴν κακίαν, ἡ δὲ σοφία, ἡ συμπόνια καὶ ἡ ἀληθὴς εἰρήνη τὴν καθιστῶσιν ἄκαρπον.

Καὶ οὕτως ὁ μέγας οὗτος Ἀγαθοδαίμων ἐτιμήθη οὐχὶ ὡς πολεμιστής, ἀλλ’ ὡς ὁ Ἡμερόθυμος Ἀποτρόπαιος, ὁ Νοοφύλαξ, ὁ Ἀλεξίκακος, ὁ Φωτοδότης, ὁ ἀείποτε παραμένων πλησίον πάσης ψυχῆς ἥτις ζητεῖ τὴν Ἐπιστροφὴν πρὸς τὸ Ἕν διὰ τῆς σοφίας, τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἀμέτρου συμπόνιας.

Οι Πλατωνικές Σχολές από την Αρχαία Ακαδημία έως τον Νεοπλατωνισμό

/ tanipteros / Σχολιάστε

Εισαγωγή

Η ιστορία του Πλατωνισμού εκτείνεται σε διάστημα μεγαλύτερο των εννέα αιώνων, από την ίδρυση της Ακαδημίας από τον Πλάτωνα το 387 π.Χ. έως την τελευταία γενιά των Νεοπλατωνικών φιλοσόφων τον 6ο αιώνα μ.Χ. Κατά τη μακρά αυτή περίοδο, η πλατωνική φιλοσοφία δεν παρέμεινε ένα αμετάβλητο σύστημα, αλλά εξελίχθηκε μέσα από διαδοχικές σχολές, οι οποίες άλλοτε συνέχισαν πιστά τη διδασκαλία του Πλάτωνα και άλλοτε την ανέπτυξαν δημιουργικά.

Οι ιστορικοί της φιλοσοφίας διακρίνουν συνήθως τον Πλατωνισμό σε πέντε μεγάλες περιόδους:

  1. Παλαιά (Αρχαία) Ακαδημία
  2. Μέση Ακαδημία
  3. Νέα Ακαδημία
  4. Μέσος Πλατωνισμός
  5. Νεοπλατωνισμός

Ο Νεοπλατωνισμός, ωστόσο, δεν υπήρξε μία ενιαία σχολή. Αναπτύχθηκε σε διάφορα μεγάλα πνευματικά κέντρα της ύστερης αρχαιότητας, δημιουργώντας επιμέρους σχολές με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Στο προηγούμενο άρθρο έλειπαν κυρίως η Συριακή Σχολή και ορισμένες ακόμη σημαντικές παραδόσεις· εδώ παρουσιάζεται η πληρέστερη εικόνα.

Α΄. Η Ακαδημία

1. Η Παλαιά (Αρχαία) Ακαδημία (387–266 π.Χ.)

Ιδρυτής

Πλάτων (427–347 π.Χ.)

Ο Πλάτων ίδρυσε την Ακαδημία στον ιερό ελαιώνα του Ακάδημου, στην Αθήνα. Η σχολή αυτή αποτέλεσε το πρώτο οργανωμένο φιλοσοφικό ίδρυμα της Ευρώπης.

Βασικές διδασκαλίες:

  • Θεωρία των Ιδεών
  • Διαλεκτική
  • Αθανασία της ψυχής
  • Πολιτική φιλοσοφία
  • Μαθηματική παιδεία
  • Αναζήτηση του Αγαθού

Σχολάρχες

  • Πλάτων
  • Σπεύσιππος
  • Ξενοκράτης
  • Πολέμων
  • Κράτης

2. Η Μέση Ακαδημία

Ιδρυτής

Αρκεσίλαος (315–241 π.Χ.)

Ο Αρκεσίλαος εγκαινίασε τον ακαδημαϊκό σκεπτικισμό, υποστηρίζοντας ότι η απόλυτη βεβαιότητα δεν είναι προσιτή στον άνθρωπο και ότι ο φιλόσοφος οφείλει να διατηρεί την «ἐποχή», δηλαδή την αναστολή της κρίσης.

3. Η Νέα Ακαδημία

Κύριος εκπρόσωπος

Καρνεάδης (214–129 π.Χ.)

Ο Καρνεάδης ανέπτυξε περαιτέρω τον σκεπτικισμό της Ακαδημίας, εισάγοντας την έννοια του πιθανού ως οδηγού της ανθρώπινης γνώσης και πράξης.

Β΄. Ο Μέσος Πλατωνισμός (1ος αι. π.Χ. – 3ος αι. μ.Χ.)

Μετά την παρακμή της Νέας Ακαδημίας εμφανίσθηκε ένα νέο φιλοσοφικό ρεύμα, γνωστό ως Μέσος Πλατωνισμός, το οποίο επιδίωξε την επιστροφή στον αυθεντικό Πλάτωνα, συνδυάζοντας παράλληλα στοιχεία από τον Πυθαγορισμό, τον Αριστοτελισμό και τον Στωικισμό.

Θεωρούμενος ιδρυτής

Αντίοχος ο Ασκαλωνίτης

Σημαντικότεροι εκπρόσωποι

  • Αντίοχος ο Ασκαλωνίτης
  • Εύδωρος ο Αλεξανδρεύς
  • Πλούταρχος ο Χαιρωνεύς
  • Αττικός
  • Άλκινος
  • Απουλήιος
  • Γάϊος
  • Ταύρος
  • Νουμήνιος ο Απαμεύς

Ο Νουμήνιος θεωρείται ο σημαντικότερος πρόδρομος του Νεοπλατωνισμού.

Γ΄. Ο Νεοπλατωνισμός

Ο Νεοπλατωνισμός δεν αποτελεί μία μόνο σχολή αλλά μία οικογένεια σχολών που αναπτύχθηκαν από τον 3ο έως τον 6ο αιώνα μ.Χ.

1. Η Ρωμαϊκή (Πλωτινική) Σχολή

Ιδρυτής

Πλωτίνος (204–270 μ.Χ.)

Η πρώτη μεγάλη νεοπλατωνική σχολή αναπτύχθηκε στη Ρώμη.

Κεντρικές έννοιες:

  • Το Ένα
  • Ο Νους
  • Η Ψυχή
  • Η εκπόρευση
  • Η επιστροφή της ψυχής προς το Ένα

Σημαντικοί φιλόσοφοι

  • Πλωτίνος
  • Αμέλιος
  • Πορφύριος

2. Η Συριακή Σχολή

Ιδρυτής

Ιάμβλιχος ο Χαλκιδεύς (245–325 μ.Χ.)

Η Συριακή Σχολή υπήρξε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις του Νεοπλατωνισμού.

Σε αντίθεση με τον Πλωτίνο, ο Ιάμβλιχος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση:

  • στη θεουργία,
  • στην ιεραρχία των θεών,
  • στις Ενάδες,
  • στις ιερές τελετές,
  • στον Πυθαγορισμό,
  • στη θρησκευτική ζωή ως μέσο ενώσεως με το θείο.

Σημαντικοί φιλόσοφοι

  • Ιάμβλιχος
  • Σώπατρος
  • Δέξιππος
  • Θεόδωρος Ασιναίος

Η σχολή αυτή επηρέασε καθοριστικά όλες σχεδόν τις μεταγενέστερες νεοπλατωνικές σχολές.

3. Η Σχολή της Περγάμου

Ιδρυτής

Αιδέσιος ο Καππαδόκης

Μαθητής του Ιαμβλίχου.

Η σχολή αυτή έδωσε ιδιαίτερη έμφαση:

  • στη θεουργία,
  • στη φιλοσοφική άσκηση,
  • στη δημόσια δράση.

Σημαντικοί φιλόσοφοι

  • Αιδέσιος
  • Χρύσανθος
  • Ευσέβιος Μυνδός
  • Μάξιμος ο Εφέσιος
  • Πρίσκος

Η σχολή συνδέθηκε άμεσα με τον αυτοκράτορα Ιουλιανό.

4. Η Αλεξανδρινή Σχολή

Η Αλεξάνδρεια εξελίχθηκε σε σπουδαίο κέντρο πλατωνικής φιλοσοφίας, όπου ο Νεοπλατωνισμός συνδυάστηκε με την αριστοτελική λογική και τις επιστήμες.

Σημαντικοί εκπρόσωποι

  • Υπατία
  • Ιεροκλής ο Αλεξανδρεύς
  • Ερμείας
  • Αμμώνιος του Ερμεία
  • Ασκληπιός
  • Ολυμπιόδωρος ο Νεώτερος

Η σχολή αυτή διατήρησε ισχυρό φιλοσοφικό χαρακτήρα και παρήγαγε εξαιρετικά σχόλια στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη.

5. Η Αθηναϊκή Σχολή

Ιδρυτής

Πλούταρχος ο Αθηναίος (περ. 350–432 μ.Χ.)

Η Αθηναϊκή Σχολή αποτέλεσε την τελευταία μεγάλη έκφραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας.

Σχολάρχες

  • Πλούταρχος ο Αθηναίος
  • Συριανός
  • Πρόκλος
  • Μαρίνος
  • Ισίδωρος
  • Ηγήας
  • Ζηνόδοτος
  • Δαμάσκιος

Η σχολή έκλεισε το 529 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός απαγόρευσε τη δημόσια διδασκαλία της φιλοσοφίας στην Αθήνα.

6. Η Γαζαία Σχολή

Αν και δεν αποτελεί αυστηρά αυτόνομη πλατωνική σχολή, η Σχολή της Γάζας διατήρησε έντονα νεοπλατωνικά χαρακτηριστικά.

Σημαντικοί εκπρόσωποι

  • Αινείας ο Γαζαίος
  • Ζαχαρίας ο Σχολαστικός
  • Προκόπιος ο Γαζαίος

Η σχολή αυτή λειτούργησε ως γέφυρα μεταξύ του ύστερου Νεοπλατωνισμού και της χριστιανικής φιλοσοφίας.

7. Η Σχολή της Απάμειας

Η Απάμεια της Συρίας υπήρξε σημαντικό κέντρο του Μέσου Πλατωνισμού.

Σημαντικότερος εκπρόσωπος

Νουμήνιος ο Απαμεύς

Η φιλοσοφία του άσκησε βαθιά επίδραση στον Πλωτίνο και θεωρείται η σπουδαιότερη προδρομική μορφή του Νεοπλατωνισμού.

Συνοπτικός Πίνακας

ΣχολήΙδρυτήςΠερίοδος
Παλαιά ΑκαδημίαΠλάτων387–266 π.Χ.
Μέση ΑκαδημίαΑρκεσίλαος266–155 π.Χ.
Νέα ΑκαδημίαΚαρνεάδης2ος αι. π.Χ.
Μέσος ΠλατωνισμόςΑντίοχος ο Ασκαλωνίτης1ος αι. π.Χ.–3ος αι. μ.Χ.
Ρωμαϊκή (Πλωτινική) ΣχολήΠλωτίνος3ος αι. μ.Χ.
Συριακή ΣχολήΙάμβλιχος4ος αι. μ.Χ.
Σχολή της ΠεργάμουΑιδέσιος4ος αι. μ.Χ.
Αλεξανδρινή Σχολή(διαμορφώθηκε από τη νεοπλατωνική παράδοση)4ος–6ος αι. μ.Χ.
Αθηναϊκή ΣχολήΠλούταρχος ο Αθηναίος5ος–6ος αι. μ.Χ.
Γαζαία Σχολή(δεν είχε έναν μοναδικό ιδρυτή)5ος–6ος αι. μ.Χ.
Σχολή της ΑπάμειαςΝουμήνιος (ως κορυφαίος εκπρόσωπος)2ος αι. μ.Χ.

Επίλογος

Από την Ακαδημία του Πλάτωνα έως τις μεγάλες νεοπλατωνικές σχολές της Ρώμης, της Συρίας, της Περγάμου, της Αλεξάνδρειας και των Αθηνών, ο Πλατωνισμός διατήρησε αδιάκοπη παρουσία επί σχεδόν μία χιλιετία. Κάθε σχολή πρόσθεσε νέα στοιχεία στην ερμηνεία του Πλάτωνα, χωρίς να εγκαταλείψει τον θεμελιώδη σκοπό της πλατωνικής φιλοσοφίας: την άνοδο της ψυχής από τον αισθητό κόσμο προς τη γνώση του θείου και του υπέρτατου Αγαθού.

Οἱ Τέσσαρες Ἀπέραντοι Ἀρεταὶ τῆς Ψυχῆς τῆς Ἀπείρου Συμπόνιας

/ tanipteros / Σχολιάστε

Ἀγάπη, Συμπόνια, Συγχαρὰ καὶ Ἀμερόληπτος Γαλήνη – Ἡ Θεραπεία τοῦ Μίσους καὶ ἡ Ὁδὸς πρὸς τὴν Ἀφύπνισιν

Μέρος Α΄ – Οἱ τέσσερις ἀρετές ὡς ἀντίδοτο στὸ μίσος

Εισαγωγή

Ο σκοπός της πνευματικής ζωής δεν είναι απλώς η προσωπική απελευθέρωση από τον πόνο εντός του Γίγνεσθαι, αλλά η ολοκληρωτική αφύπνιση προς όφελος όλων των ψυχών εντός του Γίγνεσθαι. Το ιδεώδες της Τέλειας Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας αποτελεί την ύψιστη έκφραση αυτής της στάσης: ένα ον που αφιερώνει ολόκληρη την ύπαρξή του στην ανακούφιση του πόνου και στην αφύπνιση όλων των πλασμάτων, χωρίς διάκριση φίλων και εχθρών, ανθρώπων, ζώων και κακοδαιμόνων.

Η αντίληψη αυτή έχει βαθιές ρίζες στην πλατωνική φιλοσοφία. Ο Πλάτων παρουσιάζει ως ύψιστο σκοπό της ψυχής την ανάβαση προς το Αγαθό και την επιστροφή στον κόσμο για να ωφελήσει και τους άλλους ανθρώπους. Ο αληθινός φιλόσοφος δεν κρατά τη γνώση μόνο για τον εαυτό του αλλά την προσφέρει προς όφελος όλων. Πλάτων, Πολιτεία 517b–521b

Η δύναμη που κινεί την Τέλεια Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας δεν είναι η επιθυμία για προσωπική ανταμοιβή ούτε η προσδοκία κάποιου ουράνιου παραδείσου. Είναι η βαθιά κατανόηση ότι όλα τα όντα, ακόμη και εκείνα που πράττουν το κακό, υποφέρουν εξαιτίας της άγνοιας, της προσκόλλησης και του μίσους. Επομένως, η αυθεντική απάντηση στο κακό δεν είναι η εκδίκηση αλλά η θεραπεία.

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός ονομάζει αυτή τη θεραπεία Μεγάλη Συμπόνια. Όμως η συμπόνια δεν αναπτύσσεται μόνη της. Στηρίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρετές, δηλαδή τις «Απέραντες Καταστάσεις του Νου».

Οι τέσσερις αυτές αρετές είναι:

  • η άνευ όρων φιλική Αγάπη.
  • η Συμπόνια προς κάθε ον που υποφέρει.
  • Συγχαρά – η χαρά για την ευτυχία και την πρόοδο των άλλων.
  • η Αμερόληπτη Γαλήνη και ισορροπία του νου.

Οι τέσσερις αυτές αρετές δεν αποτελούν απλώς ηθικές συμβουλές. Είναι μέθοδοι εσωτερικής μεταμόρφωσης. Αντικαθιστούν σταδιακά τα δηλητήρια του νου — που τα κυριότερα τρία είναι η άγνοια, η προσκόλληση και το μίσος — με σοφία, καλοσύνη και ελευθερία.

Η άγνοια βασίζεται στην ανικανότητα να αντιληφθεί ένα ον τον Σύμπαντα Κόσμο, τα πεδία του, την παρουσία του Ενός εντός του και σε ολόκληρο το Σύμπαν, να αγνοεί την πνευματική και φιλοσοφική διδασκαλία περί ψυχής, αρετής και κακίας και να έχει άγνοια της θεολογίας και των πνευματικών ζητημάτων που διδάσκει ο Πλατωνισμός και ο Σύγχρονος Πλατωνισμός. Όταν κάποιο ον διδαχθεί την θεολογία και φιλοσοφία του Πλατωνισμού και Σύγχρονου Πλατωνισμού τότε παύει η άγνοια και το ον προοδεύει θεωρητικώς και πρακτικώς στην Σοφία.

Η θέση αυτή συμφωνεί με τη σωκρατική διδασκαλία ότι η κακία δεν προέρχεται από συνειδητή επιλογή του κακού αλλά από άγνοια του αγαθού. Όποιος γνωρίζει πραγματικά το αγαθό δεν επιλέγει εκούσια το κακό. Πλάτων, Πρωταγόρας 352c–358d

Η προσκόλληση βασίζεται στην τάση της ψυχής να συγκρατεί ενέργειες, συναισθήματα, και επιθυμίες, ακόμη και την ίδια την υπόσταση και να αρνείται να τα εγκαταλείψει. Αυτή η τάση για κατοχή και συγκράτηση είναι που δημιουργεί πόνο όταν κάτι από όλα αυτά χάνεται και η ψυχή εκλάμβανε ηδονή από την κατοχή αυτή. Η προσκόλληση είναι η κύρια αιτία επιθυμίας της ψυχής να γίνει ένα ον εντός του Γίγνεσθαι. Έτσι μπορεί να επιθυμήσει να γίνει άνθρωπος για τα χρήματα, για το σεξ, για άλλες ηδονές κτλ ή για να εκπληρώσει σκοπούς νέους ή ανεκπλήρωτους από προηγούμενη ζωή ή για να βιώσει συναισθήματα όπως έναν μεγάλο επίγειο έρωτα, να παντρευτεί, να κάνει παιδιά και οικογένεια κτλ. ή αν έζησε πνευματική ζωή να θέλει να γίνει Θεός, Ήρωας, Δαίμονας, να επιτύχει μία ουράνια κατάσταση υπάρξεως, να αποκτήσει πνευματικές δυνάμεις κτλ. Όλα αυτά και άλλα τόσα μπορεί να είναι αιτίες προσκόλλησης που οδηγούν στην επιθυμία μιας υπόστασης εντός του Γίγνεσθαι ή του Είναι λησμονώντας την απελευθέρωση του βιώματος του Ενός. Το σβήσιμο της προσκόλλησης οδηγεί στο βίωμα της καλοσύνης και αυτό στο βίωμα της Αγαθότητας του Ενός και αυτό στην πλήρη Ελευθερία από κάθε υπόσταση.

Η πλατωνική παράδοση περιγράφει την κάθοδο της ψυχής ως στροφή προς την πολλαπλότητα και τα αισθητά. Όσο περισσότερο η ψυχή προσκολλάται στα μεταβαλλόμενα, τόσο απομακρύνεται από την απλότητα και την ελευθερία του Αγαθού. Η επιστροφή της δεν είναι συσσώρευση νέων κτήσεων αλλά σταδιακή αποδέσμευση από κάθε προσκόλληση.

(Πλωτίνος, Εννεάδες IV.8)

Το μίσος βασίζεται στην απέχθεια, αλλά δεν είναι όλες οι απέχθειες αρνητικές. Η απέχθεια προς την κακία και τα πάθη οδηγούν στην καλλιέργεια των αρετών, αλλά εδώ δεν μιλάμε για αυτό το μίσος. Συνήθως το μίσος στο οποίο αναφερόμαστε είναι η απέχθεια κάποιων αρετών ή της αγαθότητας και ό,τι πηγάζει σαν ενέργεια από αυτήν. Αυτό όμως είναι πολύ βαθύ γιατί το Εν-Αγαθό ενυπάρχει μέσω του Θείου Σπινθήρος σε κάθε ον έμψυχο ή άψυχο. Έτσι όταν νιώθουμε την αρνητικότητα από κάποιο ον συνήθως ταυτίζουμε την αρνητική δράση του με το ίδιο ως ον και μισούμε το ον αντί την αρνητική πράξη. Έτσι στρεφώμαστε εναντίον του και αυτό οδηγεί στην βία.

Αν όμως δούμε αλλιώς τα πράγματα, αν αντιληφθούμε ότι κάθε ον που πράττει αρνητικά το κάνει από άγνοια ότι φέρει εντός του την Αγαθότητα και το Εν και λειτουργεί υπό την επιρροή νοητικών δηλητηρίων που συσώρευσε στην ψυχή του από τις μη ενάρετες πράξεις του, τότε ασκούμε την υπομονή την καλοσύνη, προσεγγίζομε κάθε ον με διαφορετική ματιά και έτσι σβήνει το μίσος και η οργή μας όποτε βιώνουμε κάτι αρνητικό από κάποιο ον. Το σβήσιμο του μίσους οδηγεί στην ελευθερία από το κύριο αίτιο αρνητικών συναισθημάτων.

Γιατί το μίσος δεν θεραπεύεται με περισσότερο μίσος

Κάθε διδασκαλία θεολογική ή φιλοσοφική περί μίσους αναφέρει μία από τις σημαντικότερες αλήθειες της ανθρώπινης ιστορίας:

«Το μίσος ποτέ δεν παύει με το μίσος· μόνο με την αγάπη παύει το μίσος. Αυτός είναι ο αιώνιος νόμος.»
(Dhammapada 5, Βούδας)

Η ίδια αρχή διατυπώνεται και από τον Σωκράτη στον Κρίτωνα. Όταν οι φίλοι του τον προτρέπουν να δραπετεύσει από τη φυλακή, εκείνος απαντά ότι δεν επιτρέπεται ποτέ να ανταποδίδουμε αδικία με αδικία ούτε κακό με κακό, ακόμη και όταν έχουμε αδικηθεί. Η αρετή της ψυχής δεν διατηρείται με την εκδίκηση αλλά με τη δικαιοσύνη. Έτσι, η κατάπαυση του μίσους δεν αποτελεί μόνο βουδιστική διδασκαλία αλλά και μία από τις θεμελιώδεις αρχές της σωκρατικής φιλοσοφίας.

(Πλάτων, Κρίτων 49b–49d)

Η διδασκαλία αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ηθική προτροπή. Περιγράφει τον τρόπο λειτουργίας του ίδιου του νου.

Κάθε φορά που ανταποκρινόμαστε στον θυμό με θυμό, δημιουργούμε νέες αιτίες για περαιτέρω σύγκρουση. Το μίσος τρέφεται από τον εαυτό του. Αναπαράγει διαρκώς νέες σκέψεις, νέες λέξεις και νέες πράξεις που γεννούν νέο πόνο.

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός βλέπει το μίσος σαν μία μορφή εσωτερικής ασθένειας. Ο άνθρωπος που μισεί είναι ήδη τραυματισμένος. Η οργή του αποτελεί σύμπτωμα βαθύτερης άγνοιας.

Γι’ αυτό όποιος έχει την Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας δεν αντιμετωπίζει ακόμη και τον πιο σκληρό άνθρωπο ως «εχθρό», αλλά ως ασθενή που πάσχει από τα δηλητήρια του νου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκρίνει τις πράξεις του ούτε ότι παραιτείται από τη δικαιοσύνη. Σημαίνει όμως ότι δεν επιτρέπει στο μίσος του άλλου να γεννήσει μίσος μέσα στον δικό του νου.

Οι Τέσσερις Απέραντες Αρετές

Ονομάζονται «απέραντες» επειδή δεν περιορίζονται σε συγγενείς, φίλους ή ομοϊδεάτες. Απευθύνονται σε όλα τα όντα:

  • στους ανθρώπους,
  • στα ζώα,
  • στις ψυχές,
  • στους κακοδαίμονες,
  • στα πνεύματα,
  • ακόμη και στα όντα των κολάσεων.

Όποιος έχει τη Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας δεν επιλέγει ποιος αξίζει την καλοσύνη του. Η καλοσύνη του είναι καθολική, όπως ο ήλιος που φωτίζει δίκαιους και άδικους χωρίς διάκριση.

1. Η φιλική αγάπη

Η φιλική Αγάπη δεν είναι συναισθηματική προσκόλληση ούτε ρομαντικός έρωτας.

Είναι η ειλικρινής ευχή:

«Είθε όλα τα όντα να είναι ευτυχισμένα.»

Δεν ζητά τίποτε ως αντάλλαγμα.

Δεν εξαρτάται από τη συμπεριφορά του άλλου.

Δεν λέει:

«Θα σε αγαπώ αν είσαι καλός μαζί μου.»

Λέει:

«Εύχομαι να γνωρίσεις την αληθινή ευτυχία, γιατί μόνο τότε θα πάψεις να δημιουργείς δυστυχία και για τον εαυτό σου και για τους άλλους.»

Η φιλική Αγάπη διαλύει σταδιακά:

  • τον θυμό,
  • την εχθρότητα,
  • την εκδικητικότητα,
  • την καχυποψία.

Η καθημερινή της καλλιέργεια αρχίζει από τον ίδιο μας τον εαυτό, επεκτείνεται στους αγαπημένους μας, έπειτα στους ουδέτερους ανθρώπους και τελικά ακόμη και σε εκείνους που μας έχουν βλάψει.

2. Η Συμπόνια

Η Συμπόνια αποτελεί τη φυσική συνέχεια της φιλικής Αγάπης.

Η φιλική Αγάπη εύχεται την ευτυχία.

Η Συμπόνια επιθυμεί να απαλλάξει τα όντα από τον πόνο.

Δεν είναι λύπηση.

Η λύπηση κοιτάζει τον άλλον από ψηλά.

Η συμπόνια στέκεται δίπλα του.

Η Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας δεν σκέφτεται:

«Εγώ είμαι καλύτερος.»

Αλλά:

«Αν ήμουν στη θέση αυτού του όντος, με την ίδια άγνοια και τις ίδιες συνθήκες, πιθανότατα θα έπραττα το ίδιο.»

Έτσι διαλύεται η αλαζονεία και γεννιέται η πραγματική κατανόηση.

Η Συμπόνια αποτελεί το θεμέλιο ολόκληρου του Σύγχρονου Πλατωνισμού.

Ο πνευματικός ασκητής πρέπει να προσεύχεται ως εξής:

«Είθε να αφυπνισθεί μέσα μου η τέλεια σοφία και η άπειρη συμπόνια προς όλα τα όντα.»

Η προσευχή αυτή δεν ζητά δύναμη πάνω στους άλλους.

Ζητά τη μεταμόρφωση της ίδιας της καρδιάς.

Και αυτή είναι η αρχή κάθε αυθεντικής πνευματικής άσκησης.

Η Συμπόνια δεν αποτελεί μόνο ηθική στάση αλλά και μεταφυσική συνέπεια της ενότητας όλων των ψυχών. Ο Πλωτίνος διδάσκει ότι όλες οι ψυχές μετέχουν της μίας Παγκόσμιας Ψυχής και, επομένως, καμία ύπαρξη δεν είναι απολύτως ξένη προς κάποια άλλη. Όσο βαθύτερα αντιλαμβάνεται κανείς αυτή την κοινή καταγωγή, τόσο φυσικότερα γεννιέται η συμπόνια προς κάθε μορφή ζωής.

(Πλωτίνος, Εννεάδες IV.3)

Μέρος Β΄ – Συγχαρὰ καὶ Ἀμερόληπτος Γαλήνη: Ἡ Χαρὰ καὶ ἡ Γαλήνη τοῦ Ἀφυπνισμένου Νοός

Στο πρώτο μέρος είδαμε ότι η φιλική Αγάπη και η Συμπόνια αποτελούν τις δύο πρώτες εκδηλώσεις της αφυπνισμένης καρδιάς. Η πρώτη εύχεται την ευτυχία όλων των όντων, ενώ η δεύτερη επιθυμεί την απαλλαγή τους από κάθε μορφή πόνου και δυστυχίας. Όμως, αν η πνευματική πορεία σταματούσε εκεί, ο ασκητής θα κινδύνευε να παρασυρθεί είτε από τη θλίψη για τα δεινά του κόσμου είτε από την προσκόλληση σε όσους αγαπά.

Γι’ αυτό ο Σύγχρονος Πλατωνισμός διδάσκει ακόμη δύο αρετές που ολοκληρώνουν την εσωτερική ισορροπία του ανθρώπου: τη Συγχαρά και την Αμερόληπτη Γαλήνη.

3. Συγχαρά – Η συμμετοχική χαρά

Η Συγχαρά είναι ίσως η λιγότερο κατανοητή από τις τέσσερις αρετές.

Δεν σημαίνει απλώς να είμαστε χαρούμενοι.

Σημαίνει να χαιρόμαστε για τη χαρά των άλλων.

Όταν ένας άλλος άνθρωπος προοδεύει, θεραπεύεται, αποκτά σοφία, πλούτο, οικογένεια ή πνευματική πρόοδο, ο συνηθισμένος νους γεννά συχνά:

  • φθόνο,
  • ζήλια,
  • ανταγωνισμό,
  • σύγκριση.

Η Συγχαρά διαλύει αυτήν ακριβώς τη νοητική τάση.

Όποιος καλλιεργεί την Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας σκέφτεται:

«Είθε όλα τα όντα να προοδεύουν ακόμη περισσότερο.»

Δεν αισθάνεται ότι η ευτυχία του άλλου αφαιρεί κάτι από τη δική του.

Αντίθετα, η χαρά του άλλου γίνεται και δική του χαρά.

Η φιλοσοφία του Σύγχρονου Πλατωνισμού θεωρεί ότι αυτή η αρετή έχει τεράστια σημασία, διότι ο φθόνος είναι μια εξαιρετικά λεπτή μορφή εγωκεντρισμού. Όσο συγκρίνουμε διαρκώς τον εαυτό μας με τους άλλους, η καρδιά παραμένει φυλακισμένη στο «εγώ» και στο «δικό μου».

Η Συγχαρά διαλύει αυτό το ψυχικό δηλητήριο.

Η Συγχαρά αποτελεί το αντίθετο του φθόνου. Εκεί όπου ο εγωκεντρικός άνθρωπος αισθάνεται ότι η πρόοδος του άλλου μειώνει τη δική του αξία, ο ενάρετος άνθρωπος χαίρεται διότι βλέπει το Αγαθό να αυξάνεται μέσα στον κόσμο. Ο Πλωτίνος θεωρεί ότι η ψυχή πλησιάζει το Ένα όσο αποδεσμεύεται από τη σύγκριση, τον ανταγωνισμό και τη διάσπαση της πολλαπλότητας. Έτσι, η χαρά για την πρόοδο του άλλου γίνεται ένδειξη ότι η ψυχή βαδίζει προς την ενότητα.

(Πλωτίνος, Εννεάδες I.4)

Η χαρά της Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας

Η χαρά της Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας δεν προέρχεται από την προσωπική επιτυχία.

Χαίρεται όταν:

  • ένα παιδί σώζεται,
  • ένας άρρωστος θεραπεύεται,
  • ένας θυμωμένος άνθρωπος γαληνεύει,
  • ένας εγκληματίας μετανοεί,
  • ένας εχθρός παύει να μισεί,
  • ένας άνθρωπος ανακαλύπτει την πνευματική διδασκαλία.

Αυτή η χαρά είναι ανεξάντλητη.

Όσο περισσότερα όντα ευημερούν, τόσο περισσότερο αυξάνεται.

Δεν υπάρχει ανταγωνισμός.

Η ευτυχία δεν είναι περιορισμένος πόρος.

4. Η Γαλήνια Αμεροληψία

Η τέταρτη αρετή είναι ίσως η πιο δύσκολη.

Πολλοί μεταφράζουν την Γαλήνια Αμεροληψία ως «αδιαφορία».

Αυτό είναι λανθασμένο.

Η Γαλήνια Αμεροληψία δεν είναι ψυχρότητα.

Είναι η πλήρης ισορροπία του νου.

Ο άνθρωπος συνεχίζει να αγαπά.

Συνεχίζει να συμπονά.

Συνεχίζει να βοηθά.

Αλλά δεν παρασύρεται από:

  • θυμό,
  • πανικό,
  • φόβο,
  • προσωποληψία,
  • προσκόλληση.

Η Γαλήνια Αμεροληψία βλέπει όλα τα όντα με την ίδια καλοσύνη.

Δεν υπάρχουν:

  • αγαπημένοι,
  • μισητοί,
  • δικοί μας,
  • ξένοι.

Όλοι είναι ταξιδιώτες μέσα στο Γίγνεσθαι.

Όλοι υποφέρουν.

Όλοι αναζητούν την ευτυχία.

Η Γαλήνια Αμεροληψία θυμίζει την πλατωνική έννοια της δικαιοσύνης της ψυχής. Στην Πολιτεία, ο Πλάτων διδάσκει ότι ο δίκαιος άνθρωπος είναι εκείνος του οποίου όλα τα μέρη της ψυχής βρίσκονται σε αρμονία, χωρίς να κυριαρχούν τα πάθη πάνω στον λόγο. Η εσωτερική αυτή ισορροπία δεν οδηγεί σε αδράνεια αλλά σε πράξεις σοφές, δίκαιες και απαλλαγμένες από την τυραννία του θυμού και της επιθυμίας.

(Πλάτων, Πολιτεία 441d–444a)

Η Γαλήνια Αμεροληψία δεν είναι παθητικότητα

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να θεωρείται ότι η αμεροληψία σημαίνει πως δεν πρέπει να αντιδρούμε στο κακό.

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός διδάσκει το αντίθετο.

Όποιος καλλιεργεί τη Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας μπορεί να εμποδίσει έναν άνθρωπο να βλάψει άλλους.

Μπορεί να επιβάλει πειθαρχία.

Μπορεί να προστατεύσει τα θύματα.

Η διαφορά είναι ότι το κάνει:

όχι από μίσος,

αλλά από σοφία και συμπόνια.

Η πράξη είναι δυναμική.

Ο νους παραμένει ειρηνικός.

Οι τέσσερις αρετές ως ενιαίο σύνολο

Οι τέσσερις αρετές λειτουργούν πάντοτε μαζί.

Η Φιλική Αγάπη χωρίς Γαλήνια Αμεροληψία μπορεί να γίνει προσκόλληση.

Η Συμπόνια χωρίς Γαλήνια Αμεροληψία μπορεί να γίνει εξάντληση και απελπισία.

Η Γαλήνια Αμεροληψία χωρίς Φιλική Αγάπη μπορεί να γίνει ψυχρή αδιαφορία.

Η Συγχαρά (συμμετοχική χαρά) χωρίς Σοφία (κατάργηση άγνοιας) μπορεί να γίνει επιφανειακός ενθουσιασμός.

Όταν όμως συνυπάρχουν, γεννούν έναν νου σταθερό, ήρεμο και ανεξάντλητα δημιουργικό.

Οι τέσσερις αρετές ως αντίδοτα στα Νοητικά Δηλητήρια

Όλος ο πόνος και η δυστυχία εντός του Γίγνεσθαι γεννιέται από τρία θεμελιώδη δηλητήρια του νου:

1. Άγνοια

Η άγνοια δεν σημαίνει απλή έλλειψη γνώσεων.

Είναι η λανθασμένη αντίληψη ότι υπάρχει ένα μόνιμο, ανεξάρτητο και αυτάρκες «εγώ».

Από αυτήν γεννιούνται όλες οι υπόλοιπες πλάνες.

2. Προσκόλληση

Ο νους προσκολλάται:

  • σε πρόσωπα,
  • σε ιδέες,
  • σε απολαύσεις,
  • σε εξουσία,
  • σε φήμη,
  • ακόμη και στην ίδια την υπόσταση.

Όταν χάνει αυτό στο οποίο προσκολλάται, γεννιέται ο πόνος.

3. Μίσος

Όταν οι επιθυμίες εμποδίζονται, εμφανίζεται η οργή.

Η οργή γίνεται μίσος.

Το μίσος γίνεται βία.

Η βία δημιουργεί νέο κάρμα.

Έτσι ο κύκλος της Γίγνεσθαι συνεχίζεται.

Πώς θεραπεύουν οι τέσσερις αρετές τα δηλητήρια

Η Φιλική Αγάπη θεραπεύει την εχθρότητα.

Η Συμπόνια θεραπεύει τη σκληρότητα.

Η Συγχαρά (συμμετοχική χαρά) θεραπεύει τον φθόνο.

Η Γαλήνια Αμεροληψία θεραπεύει την προσκόλληση και την προσωποληψία.

Και όλες μαζί δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να αναδυθεί η Σοφία, η οποία διαλύει την ίδια την άγνοια.

Η καθημερινή καλλιέργεια

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός δεν περιορίζεται στη θεωρία.

Κάθε ημέρα ο ασκητής καλείται να αναρωτηθεί:

Σήμερα αγάπησα κάποιον χωρίς να ζητώ αντάλλαγμα;

Συμπονέθηκα κάποιον που υπέφερε;

Χάρηκα πραγματικά για την ευτυχία ενός άλλου;

Διατήρησα γαλήνη ακόμη και όταν αδικήθηκα;

Αυτές οι τέσσερις ερωτήσεις αποτελούν ένα καθημερινό πνευματικό καθρέφτισμα.

Η συνεχής επανάληψή τους μεταμορφώνει σταδιακά τον χαρακτήρα, διότι κάθε μικρή πράξη καλοσύνης, κάθε στιγμή υπομονής και κάθε ειλικρινής χαρά για την πρόοδο των άλλων γίνεται σπόρος που ωριμάζει μέσα στον νου και οδηγεί στην αφύπνιση.

Έτσι οι Τέσσερις Απέραντες Αρετές παύουν να είναι αφηρημένες έννοιες και γίνονται ο φυσικός τρόπος ζωής της Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας, ο οποίος βλέπει ολόκληρο τον κόσμο ως πεδίο άσκησης της αγάπης, της συμπόνιας, της χαράς και της αμερόληπτης σοφίας.

Μέρος Γ΄ – Ἡ Ὑψίστη Θεραπεία καὶ αἱ Ἱεραὶ Ἐπικλήσεις τοῦ Νοὸς τῆς Συμπόνιας

Στο Σύγχρονο Πλατωνισμό, οι ιερές επικλήσεις του νου δεν θεωρούνται μαγικές λέξεις που υποχρεώνουν κάποια υπερφυσική δύναμη να επέμβει στον κόσμο. Η αξία τους βρίσκεται κυρίως στη μεταμόρφωση του ίδιου του νου. Η συνεχής απαγγελία τους, όταν συνοδεύεται από ορθή πρόθεση, συγκέντρωση και κατανόηση, λειτουργεί ως υπενθύμιση του ιδανικού της Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας και ως μέσο καλλιέργειας των τεσσάρων απέραντων αρετών.

Οι ιεροί ήχοι – προσευχές θεωρούνται ότι συντονίζουν τον νου με τις ιδιότητες που ενσαρκώνουν οι μεγάλοι Διδάσκαλοι από κάθε θρησκεία ή φιλοσοφία που διδάσκει την Αγάπη. Όμως, ακόμη και στο Σύγχρονο Πλατωνισμό, η πραγματική δύναμη δεν αποδίδεται στους ήχους καθαυτούς, αλλά στην εσωτερική μεταμόρφωση που αυτοί υποστηρίζουν.

Τι είναι η «Ύψιστη Θεραπεία»;

Όταν μιλάμε για θεραπεία, δεν αναφέρεται πρωτίστως στη θεραπεία του σώματος.

Το σώμα είναι εκ φύσεως:

  • γεννημένο,
  • φθαρτό,
  • υποκείμενο σε ασθένεια,
  • υποκείμενο στον θάνατο.

Καμία θεραπεία δεν μπορεί να καταργήσει αυτή τη φυσική πραγματικότητα.

Η πραγματική ασθένεια βρίσκεται βαθύτερα.

Είναι η ασθένεια του νου.

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός διδάσκει ότι όλα τα όντα πάσχουν από τρία νοητικά θεμελιώδη δηλητήρια:

  • την άγνοια,
  • την προσκόλληση,
  • το μίσος.

Από αυτά γεννώνται:

  • ο φόβος,
  • η ζήλια,
  • η φιλαυτία,
  • η απληστία,
  • η οργή,
  • η βία,
  • η απόγνωση,
  • ο αδιάκοπος κύκλος του Γίγνεσθαι.

Η Ύψιστη Θεραπεία είναι επομένως η θεραπεία αυτής της εσωτερικής ασθένειας.

Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν θα αρρωστήσει ποτέ.

Σημαίνει ότι ακόμη και μέσα στην ασθένεια, ακόμη και απέναντι στον θάνατο, ο νους μπορεί να παραμένει ελεύθερος από το μίσος, τον φόβο και την προσκόλληση.

Αυτό είναι το βαθύτερο νόημα της θεραπείας που προσφέρει ο Σύγχρονος Πλατωνισμός.

Η αντίληψη ότι η πραγματική θεραπεία αφορά πρωτίστως την ψυχή είναι βαθύτατα πλατωνική. Στον Χαρμίδη, ο Σωκράτης διδάσκει ότι δεν μπορεί να θεραπευθεί το σώμα χωρίς να θεραπευθεί προηγουμένως η ψυχή, διότι από αυτήν πηγάζουν τόσο τα αγαθά όσο και τα κακά της ανθρώπινης ζωής. Αντίστοιχα, στον Γοργία, η φιλοσοφία παρουσιάζεται ως θεραπεία της ψυχής, όπως η ιατρική είναι θεραπεία του σώματος. Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός συνεχίζει αυτή την παράδοση θεωρώντας ότι η ύψιστη θεραπεία είναι η κάθαρση του νου από την άγνοια, την προσκόλληση και το μίσος.

(Πλάτων, Χαρμίδης 156d–157c · Γοργίας 464b–465d)

Ιερές Επικλήσεις του Νου

«Είθε να αφυπνισθεί μέσα μου η τέλεια σοφία και η άπειρη συμπόνια προς όλα τα όντα.»

Η προσευχή αυτή συνδέεται άμεσα με τις τέσσερις αρετές.

Από τη Φιλική Αγάπη αντλεί την άνευ όρων αγάπη.

Από την Συμπόνια τη βαθιά επιθυμία να λυτρωθούν όλα τα όντα από τον πόνο και την δυστυχία.

Από τη Συγχαρά τη χαρά για την πρόοδο κάθε ύπαρξης.

Από την Γαλήνια Αμεροληψία την αμερόληπτη αγάπη που δεν κάνει διακρίσεις.

Έτσι, κάθε επανάληψη της προσευχής αυτής γίνεται μία υπενθύμιση ότι ο πραγματικός αντίπαλος δεν είναι οι άλλοι άνθρωποι αλλά το μίσος που μπορεί να γεννηθεί μέσα στον ίδιο μας τον νου.

«Είθε η ύψιστη θεραπεία να θεραπεύσει κάθε πόνο, κάθε μίσος, κάθε οργή και κάθε άγνοια.»

Εδώ η «θεραπεία» δεν είναι ένα εξωτερικό θαύμα.

Είναι η σταδιακή μεταμόρφωση του νου.

Κάθε φορά που η οργή μετατρέπεται σε υπομονή, πραγματοποιείται μία θεραπεία.

Κάθε φορά που η εκδίκηση μετατρέπεται σε συγχώρηση, πραγματοποιείται μία θεραπεία.

Κάθε φορά που ο φθόνος μετατρέπεται σε Συγχαρά, πραγματοποιείται μία θεραπεία.

Κάθε φορά που η προκατάληψη μετατρέπεται σε Γαλήνια Αμεροληψία, πραγματοποιείται μία θεραπεία.

Η ύψιστη θεραπεία δεν εξαλείφει απλώς τα συμπτώματα.

Θεραπεύει τη ρίζα της ασθένειας.

Η θεραπεία της άγνοιας

Η μεγαλύτερη αρρώστια δεν είναι η σωματική νόσος αλλά η πεποίθηση ότι το εγώ είναι μόνιμο, ανεξάρτητο και αυτάρκες και η επιθυμία του βιώματος την μη αθανασίας που οδηγεί εντός του Γίγνεσθαι.

Από αυτήν γεννώνται όλες οι συγκρούσεις.

Ο άνθρωπος λέει:

«Αυτό είναι δικό μου.»

«Αυτός είναι εχθρός μου.»

«Αυτός με αδίκησε.»

«Θα εκδικηθώ.»

Η σοφία αποκαλύπτει ότι όλα αυτά είναι προϊόντα προσκόλλησης και άγνοιας.

Όταν αυτή η ψευδαίσθηση διαλυθεί, η θεραπεία έχει ήδη αρχίσει.

«Είθε να απελευθερωθώ από τον φόβο, την οργή, το μίσος και όλα τα εμπόδια, και να οδηγηθώ γρήγορα στη σοφία και τη συμπόνια.»

Η προσευχή αυτή φανερώνει ότι ο πρώτος εχθρός δεν είναι ο εξωτερικός κόσμος.

Είναι ο φόβος.

Από τον φόβο γεννιέται η επιθετικότητα.

Από την επιθετικότητα γεννιέται το μίσος.

Από το μίσος γεννιέται η βία.

Η γενναιότητα αυτή δεν είναι επιθετικότητα.

Είναι η δύναμη να παραμένει κανείς συμπονετικός ακόμη και μέσα στις δυσκολότερες συνθήκες.

Οι Ιερές Επικλήσεις του Νου ως καθημερινή άσκηση

Στο Σύγχρονο Πλατωνισμό, η απαγγελία μιας Ιερής Επίκλησης συνοδεύεται ιδανικά από συγκεκριμένη εσωτερική στάση.

Δεν αρκεί να επαναλαμβάνει κανείς τις λέξεις μηχανικά.

Κατά την απαγγελία του «Είθε να αφυπνισθεί μέσα μου η τέλεια σοφία και η άπειρη συμπόνια προς όλα τα όντα.», ο νους καλλιεργεί τη συμπόνια.

Κατά την απαγγελία του «Είθε η ύψιστη θεραπεία να θεραπεύσει κάθε πόνο, κάθε μίσος, κάθε οργή και κάθε άγνοια.», καλλιεργείται η θεραπεία της οργής και της άγνοιας.

Κατά την απαγγελία του «Είθε να απελευθερωθώ από τον φόβο, την οργή, το μίσος και όλα τα εμπόδια, και να οδηγηθώ γρήγορα στη σοφία και τη συμπόνια.», καλλιεργείται το θάρρος απέναντι στον φόβο και την εμπιστοσύνη στη σοφία.

Έτσι, η Ιερή Επίκληση του Νου δεν λειτουργεί ως ξόρκι, αλλά ως συνεχής υπενθύμιση του ανθρώπου που επιθυμούμε να γίνουμε. Με τον χρόνο, οι ιεροί ήχοι παύουν να είναι απλώς λόγια και μετατρέπονται σε συνήθεια του νου· και όταν ο νους αλλάζει συνήθεια, αλλάζει και ολόκληρη η ζωή.

Μέρος Δ΄ – Ἡ Καθημερινὴ Καλλιέργεια τῶν Τεσσάρων Ἀπέραντων Ἀρετῶν καὶ ἡ Πορεία τῆς Ψυχῆς τῆς Ἀπείρου Συμπόνιας

Οι Τέσσερις Απέραντες Αρετές δεν αποτελούν μια φιλοσοφική θεωρία που περιορίζεται στη μελέτη των φιλοσοφικών διδασκαλιών. Δεν είναι διδασκαλία αφηρημένων εννοιών, αλλά ένας τρόπος ζωής που μεταμορφώνει σταδιακά τον άνθρωπο. Η αληθινή αξία της Φιλικής Αγάπης, της Συμπόνια, της Συγχαρά και της Γαλήνιας Αμεροληψίας αποκαλύπτεται μόνο όταν ενσωματωθούν στην καθημερινή πράξη.

Η καλλιέργειά τους δεν απαιτεί απομόνωση από τον κόσμο. Αντιθέτως, ο κόσμος είναι το πεδίο της άσκησης. Κάθε άνθρωπος που συναντούμε, κάθε δυσκολία, κάθε σύγκρουση, ακόμη και κάθε αδικία, μπορεί να γίνει ευκαιρία για να ελέγξουμε αν οι τέσσερις αυτές αρετές έχουν αρχίσει να ριζώνουν μέσα μας.

Η καθημερινή άσκηση της Φιλικής Αγάπης

Η Φιλική Αγάπη αρχίζει από μία απλή πρόθεση.

Πριν ακόμη ξεκινήσει η ημέρα, ο ασκητής μπορεί να στραφεί προς τον εαυτό του και να αναλογισθεί:

«Είθε σήμερα να μη γεννήσω μίσος.

Είθε σήμερα να μη γίνω αιτία πόνου.

Είθε κάθε άνθρωπος που θα συναντήσω να αισθανθεί λίγη περισσότερη ειρήνη εξαιτίας της παρουσίας μου.»

Στη συνέχεια επεκτείνει αυτήν την ευχή:

  • στους αγαπημένους του,
  • στους ουδέτερους ανθρώπους,
  • στους αγνώστους,
  • στους ανθρώπους που τον δυσκολεύουν,
  • ακόμη και σε εκείνους που τον έχουν αδικήσει.
  • στους εχθρούς

Η Φιλική Αγάπη δεν σημαίνει ότι εγκρίνουμε τις πράξεις τους.

Σημαίνει ότι ευχόμαστε να απαλλαγούν από την άγνοια που τους οδηγεί σε αυτές.

Η καθημερινή άσκηση της Συμπόνιας

Η συμπόνια δεν περιορίζεται σε μεγάλα έργα.

Αρχίζει από μικρές πράξεις.

Έναν ευγενικό λόγο.

Μία προσεκτική ακρόαση.

Μία συγχώρηση.

Μία πράξη βοήθειας χωρίς προσδοκία ανταμοιβής.

Ο Σύγχρονος Πλατωνισμός διδάσκει ότι κάθε πράξη που μειώνει τον πόνο ενός όντος αποτελεί έκφραση της Συμπόνιας.

Δεν έχει σημασία αν ο πόνος είναι:

  • σωματικός,
  • ψυχικός,
  • κοινωνικός,
  • πνευματικός.

Η Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας αναζητά πάντοτε τον τρόπο να ανακουφίσει τον πόνο, χωρίς να δημιουργεί νέο πόνο.

Η καθημερινή άσκηση της Συγχαράς

Η άσκηση αυτή είναι ιδιαίτερα επίκαιρη στη σύγχρονη εποχή, όπου οι άνθρωποι συγκρίνουν διαρκώς τη ζωή τους με τη ζωή των άλλων.

Ο ασκητής καλείται να μεταστρέψει αυτήν την τάση.

Όταν κάποιος επιτυγχάνει:

δεν συγκρίνεται.

Χαίρεται.

Όταν κάποιος θεραπεύεται:

δεν ζηλεύει.

Ευγνωμονεί.

Όταν κάποιος προοδεύει πνευματικά:

δεν αισθάνεται ότι μένει πίσω.

Χαίρεται που ακόμη ένα ον πλησιάζει την αφύπνιση.

Έτσι, η ευτυχία των άλλων παύει να αποτελεί απειλή και γίνεται πηγή εσωτερικής χαράς.

Η καθημερινή άσκηση της Γαλήνιας Αμεροληψίας

Η Γαλήνια Αμεροληψία είναι η πιο απαιτητική αρετή.

Δοκιμάζεται όταν:

κάποιος μας προσβάλλει,

κάποιος μας αδικεί,

κάποιος μας συκοφαντεί,

κάποιος μας προκαλεί.

Η πρώτη αντίδραση του εγώ είναι να ανταποδώσει.

Η Γαλήνια Αμεροληψία ζητά πρώτα να γεννηθεί σιωπή.

Όχι αδράνεια.

Σιωπή του θυμού, σβήσιμο του θυμού.

Μέσα σε αυτήν τη σιωπή ο νους μπορεί να δει καθαρά.

Τότε η πράξη που θα ακολουθήσει δεν θα είναι καρπός οργής αλλά σοφίας.

Μερικές φορές θα είναι συγχώρηση.

Άλλες φορές προστασία.

Άλλες φορές αυστηρότητα.

Η διαφορά βρίσκεται πάντοτε στην πρόθεση.

Μία καθημερινή ακολουθία προσευχής

Η ακόλουθη σειρά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καθημερινή πνευματική άσκηση.

1. Καλλιέργεια της Συμπόνιας

«Είθε να αφυπνισθεί μέσα μου η τέλεια σοφία και η άπειρη συμπόνια προς όλα τα όντα.»

Ας αναλογισθεί ο ασκητής ότι όλα τα όντα, χωρίς εξαίρεση, επιθυμούν την ευτυχία και φοβούνται τον πόνο.

2. Καλλιέργεια της Εσωτερικής Θεραπείας

«Είθε η ύψιστη θεραπεία να θεραπεύσει κάθε πόνο, κάθε μίσος, κάθε οργή και κάθε άγνοια.»

Ας αναλογισθεί ότι η πρώτη θεραπεία αρχίζει μέσα στον δικό του νου.

3. Καλλιέργεια της Γενναιότητας

«Είθε να απελευθερωθώ από τον φόβο, την οργή, το μίσος και όλα τα εμπόδια, και να οδηγηθώ γρήγορα στη σοφία και τη συμπόνια.»

Ας αναλογισθεί ότι ο μεγαλύτερος φόβος είναι η προσκόλληση στο εγώ και ότι η αληθινή γενναιότητα γεννιέται από την εμπιστοσύνη στο Ντάρμα.

4. Προσευχή της Φιλικής Αγάπης

Είθε όλα τα όντα να είναι ευτυχισμένα.

Είθε όλα τα όντα να είναι ασφαλή.

Είθε όλα τα όντα να είναι ελεύθερα από το μίσος.

Είθε όλα τα όντα να είναι ελεύθερα από τον φόβο.

Είθε όλα τα όντα να είναι ελεύθερα από την οργή.

Είθε όλα τα όντα να αφυπνισθούν.

Η πορεία της Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας

Η Ψυχή της Απείρου Συμπόνιας δεν μετρά την πρόοδό της από τον αριθμό των γνώσεων που απέκτησε ούτε από τις ώρες διαλογισμού που πραγματοποίησε.

Το πραγματικό μέτρο της προόδου είναι διαφορετικό.

Μειώθηκε το μίσος;

Μειώθηκε η φιλαυτία;

Μειώθηκε η επιθυμία να ανταποδώσει το κακό;

Αυξήθηκε η καλοσύνη;

Αυξήθηκε η συμπόνια;

Αυξήθηκε η χαρά για την πρόοδο των άλλων;

Αυξήθηκε η γαλήνη απέναντι στις δυσκολίες;

Αυτές είναι οι αληθινές ενδείξεις της πνευματικής ωρίμανσης.

Η αφύπνιση δεν εμφανίζεται ξαφνικά ως κάποιο υπερφυσικό γεγονός. Ωριμάζει αθόρυβα μέσα από χιλιάδες μικρές στιγμές κατά τις οποίες ο άνθρωπος επιλέγει την καλοσύνη αντί της σκληρότητας, τη συγχώρηση αντί της εκδίκησης, τη χαρά αντί του φθόνου και τη γαλήνη αντί της οργής.

Συμπέρασμα

Οι Τέσσερις Απέραντες Αρετές αποτελούν την καρδιά της πνευματικής ηθικής και συγχρόνως την πρακτική έκφραση της σοφίας του Σύγχρονου Πλατωνισμού. Η Φιλική Αγάπη ανοίγει την καρδιά προς όλα τα όντα. Η Συμπόνια την κινεί να ανακουφίσει τον πόνο τους. Η Συγχαρά τη διδάσκει να χαίρεται με την πρόοδο κάθε ύπαρξης. Η Γαλήνια Αμεροληψία τη διατηρεί σταθερή, αμερόληπτη και ελεύθερη από τις ταραχές του εγώ.

Οι Ιερές Επικλήσεις του Νου δεν αποτελούν μαγικές επικλήσεις, αλλά μέσα εσωτερικής μεταμόρφωσης. Υπενθυμίζουν διαρκώς στον ασκητή ότι η πραγματική μάχη δεν δίνεται εναντίον των άλλων ανθρώπων, αλλά εναντίον της άγνοιας, της προσκόλλησης και του μίσους που γεννιούνται μέσα στον ίδιο τον νου.

Όταν οι τέσσερις αυτές αρετές καλλιεργούνται καθημερινά, η καρδιά γίνεται σταδιακά πιο ήρεμη, ο νους πιο διαυγής και η ζωή πιο ωφέλιμη για όλα τα όντα. Τότε η πορεία προς την αφύπνιση παύει να είναι μια μακρινή ιδέα και γίνεται μια πραγματικότητα που εκδηλώνεται σε κάθε σκέψη, σε κάθε λόγο και σε κάθε πράξη. Έτσι ο άνθρωπος βαδίζει τον δρόμο της Ψυχής της Απείρου Συμπόνιας, υπηρετώντας όχι μόνο τη δική του ελευθερία αλλά και την απελευθέρωση ολόκληρου του κόσμου από τον πόνο.

Όπως διδάσκει ο Πλωτίνος, ολόκληρη η φιλοσοφική ζωή είναι μία επιστροφή της ψυχής προς την αληθινή της πατρίδα. Οι Τέσσερις Απέραντες Αρετές αποτελούν την ηθική οδό αυτής της επιστροφής, διότι ελευθερώνουν τον νου από την άγνοια, την προσκόλληση και το μίσος και τον επαναφέρουν στην ενότητα του Αγαθού.

«Φεύγωμεν οὖν πρὸς τὴν φίλην πατρίδα.»

(Πλωτίνος, Εννεάδες I.6.8)

Νέο βιβλίο Περὶ Νιρβάνης, Κενοῦ, Μὴ Ἑαυτοῦ, Ἀκινησίας καὶ Κινήσεως τῆς Ψυχῆς

/ tanipteros / Σχολιάστε

📖 Νέο βιβλίο διαθέσιμο δωρεάν

Με ιδιαίτερη χαρά παρουσιάζω τη νέα φιλοσοφική πραγματεία:

«Περὶ Νιρβάνης, Κενοῦ, Μὴ Ἑαυτοῦ, Ἀκινησίας καὶ Κινήσεως τῆς Ψυχῆς»

Μέσα από τη θεώρηση της Σύγχρονης Πλατωνικής Σχολής, το έργο επιχειρεί έναν πρωτότυπο φιλοσοφικό διάλογο μεταξύ του Πλατωνισμού, του Νεοπλατωνισμού και της Βουδδικής φιλοσοφίας.

Στις σελίδες του αναπτύσσονται ζητήματα όπως:

• Το Πλατωνικό Ἕν και ο Θεῖος Σπινθήρ.
• Η διάκριση μεταξύ Εἶναι και Γιγνομένου.
• Η Νοητή και η Γενετική Κίνηση της ψυχής.
• Το Κενό, η Νιρβάνα και το Μὴ Ἑαυτόν υπό μία νέα πλατωνική ερμηνεία.
• Η Επιστροφή της ψυχής προς το Ἕν ως ελεύθερη μεταφυσική ολοκλήρωση.

Το βιβλίο διατίθεται εντελώς ΔΩΡΕΑΝ σε ηλεκτρονική μορφή μέσω Google Drive, ώστε κάθε ενδιαφερόμενος να μπορεί να το μελετήσει, να το διαδώσει και να το αξιοποιήσει ελεύθερα.

📥 Λήψη από το Google Drive:
https://drive.google.com/file/d/1dEf9_UPcoXNqHN6RcdOL5RFbTOALm9Qz/view?usp=drivesdk

Το έργο εκδίδεται υπό την άδεια CC0 – Public Domain, χωρίς πνευματικούς περιορισμούς, με σκοπό την ελεύθερη διάδοση της φιλοσοφικής γνώσης.

Εύχομαι να αποτελέσει αφορμή για δημιουργικό διάλογο, φιλοσοφική αναζήτηση και βαθύτερο στοχασμό γύρω από την ψυχή, το Ἕν και την πορεία προς την αληθινή ελευθερία.

Towards a Hyperlogical Axiomatic Foundation of the One (Ω)

/ tanipteros / Σχολιάστε

A Mathematical Approach Beyond Binary Logic

Abstract

The present study proposes a theoretical extension of classical mathematical logic by introducing a new object, denoted by the symbol Ω, which corresponds philosophically to the Platonic One. Ω is neither a new truth value nor a new logical operator. Instead, it is defined as an element belonging to a higher level from which all logical distinctions become possible. This proposal seeks to distinguish Ω from every known many-valued logic, paraconsistent logic, and quantum logic by introducing a hyperlogical (meta-logical) structure.

1. Introduction

Mathematical logic was founded upon the principle of binary distinction.

For every proposition (A), the following holds:

[
A \lor \neg A = \mathbf{T}
]

while

[
A \land \neg A = \mathbf{F}.
]

The Law of the Excluded Middle constitutes one of the fundamental pillars of the entire mathematical sciences.

Nevertheless, philosophical traditions such as Neoplatonism, Buddhism, and, more generally, apophatic metaphysics, describe a reality that cannot be adequately expressed through these logical distinctions.

The purpose of the present work is not to reject or replace classical logic.

Rather, it proposes that logic itself is an emanation or manifestation of a deeper level of reality.

2. Logic as a Space

Let us define the space of logical states

[
\mathcal{L}.
]

In its simplest form,

[
\mathcal{L}={A,\neg A}.
]

Within a four-valued logical framework,

[
\mathcal{L}=
\left{
A,,
\neg A,,
A\land\neg A,,
\neg(A\lor\neg A)
\right}.
]

Every known logical system may be regarded as a different specification of the space

[
\mathcal{L}.
]

3. The Problem

If the Platonic One is truly supra-essential, then it cannot be identified with

[
A,
]

nor with

[
\neg A,
]

nor with

[
A\land\neg A,
]

nor with

[
\neg(A\lor\neg A).
]

Consequently,

there exists no element within the space

[
\mathcal{L}
]

capable of adequately describing it.

4. The Axiom of Ω

We introduce a new mathematical object,

[
\boxed{\Omega},
]

through the first axiom.

Axiom I

[
\boxed{\Omega\notin\mathcal L.}
]

That is,

Ω is not a logical state.

It is not a truth value.

It is not a proposition.

It is not an object belonging to logic itself.

5. The Hyperlogical Structure

We define a new space

[
\mathcal M
]

such that

[
\mathcal L\subset\mathcal M,
]

and

[
\Omega\in\mathcal M.
]

The space

[
\mathcal M
]

shall be called the

Hyperlogical Space.

6. The Mapping of Manifestation

We define a mapping

[
\Phi:\Omega\longrightarrow\mathcal L.
]

This mapping does not imply that Ω becomes a logical state.

Rather,

it generates the logical distinctions themselves.

Thus,

[
\Phi(\Omega)=\mathcal L.
]

In other words,

every possible logical state is understood as a manifestation of Ω.

7. Ω Does Not Belong to the Set of Truth Values

Let

[
V={T,F}.
]

In many-valued logical systems, we have

[
V={T,F,U,B,\ldots},
]

where additional values such as Unknown, Both, or others may be introduced.

The present theory establishes the following axiom:

[
\boxed{\Omega\notin V.}
]

Therefore, Ω is not a new logical truth value.

It precedes the very existence of truth values.

Truth and falsity arise only after the logical distinctions generated from Ω have emerged.

8. An Analogy with the Mathematics of Infinity

This conception bears an important analogy with set theory.

The natural numbers,

[
\mathbb N,
]

constitute one mathematical level.

However, the power set

[
\mathcal P(\mathbb N)
]

is not simply another natural number.

It belongs to an entirely higher level of mathematical structure.

Likewise,

logical states belong to the space

[
\mathcal L,
]

whereas Ω belongs to a different order altogether.

Thus,

[
\Omega
\notin
\mathcal L,
]

just as

[
\mathcal P(\mathbb N)
\notin
\mathbb N.
]

This analogy should not be interpreted as an identity.

Rather, it illustrates that mathematics already recognizes hierarchical structures in which a higher level is not merely an additional element of the previous one, but instead transforms the entire framework within which the previous level is defined.

9. An Analogy with Category Theory

Within Category Theory, the primary objects of study are not isolated objects themselves but the morphisms relating them.

From this perspective,

[
\Omega
]

could be regarded not as an object among other objects, but as the foundational principle from which every morphism ultimately derives.

Consequently,

logic itself appears as the result of relational structures,

rather than as the primary constituent of reality.

10. A Possible Axiomatic Foundation

The proposed theory may be established upon the following axioms.

Axiom I

[
\Omega\notin\mathcal L.
]

Axiom II

There exists a Hyperlogical Space

[
\mathcal M
]

such that

[
\mathcal L\subset\mathcal M.
]

Axiom III

[
\Omega\in\mathcal M.
]

Axiom IV

There exists a mapping

[
\Phi:\Omega\rightarrow\mathcal L.
]

Axiom V

For every

[
x\in\mathcal L,
]

there exists a manifestation

[
\Phi_i
]

such that

[
x=\Phi_i(\Omega).
]

That is,

every logical state is derived as a manifestation of Ω.

Axiom VI (Irreducibility)

There exists no mapping

[
\Psi:\mathcal L\rightarrow\Omega
]

capable of completely reconstructing Ω.

In other words,

Ω cannot be reduced to the totality of its manifestations.

This axiom expresses, in mathematical language, the apophatic principle that the supra-essential foundation cannot be exhausted by its logical or ontological manifestations.

11. Possible Consequences

Should such a theory eventually be developed with full mathematical rigor,

it would establish an entirely new domain within mathematical logic.

It would belong neither to

  • classical logic,
  • many-valued logic,
  • paraconsistent logic,
  • nor quantum logic.

Instead,

it would constitute a

Hyperlogical Theory of Manifestations,

in which logical states are not regarded as fundamental entities, but as derivative expressions of a meta-logical object.

12. Conclusion

The introduction of the symbol

[
\boxed{\Omega}
]

does not seek to introduce yet another logical truth value.

Rather,

it proposes a fundamental shift in the mathematical paradigm itself.

Ω does not belong to the set of logical states.

Instead,

it constitutes the hyperlogical foundation from which those states become possible.

If such a theory were ever developed with complete mathematical rigor, it could provide the basis for a new branch of mathematical logic in which logic itself would no longer be regarded as the ultimate principle of reality, but rather as the manifestation of deeper meta-logical structures.

From this perspective,

Ω is neither another truth value,

nor another proposition,

nor another mathematical object among others.

Instead,

it is the supra-essential and hyperlogical principle from which every possible distinction, relation, and logical articulation ultimately proceeds.

Final Remarks

The mathematical framework proposed in this work is intentionally speculative.

It is not presented as an established branch of mathematics, but as a philosophical and axiomatic proposal intended to stimulate dialogue between mathematical logic, set theory, category theory, metaphysics, and Platonic philosophy.

Whether such a Hyperlogical Theory can eventually be formalized within a consistent mathematical framework remains an open question.

Nevertheless, the introduction of Ω suggests the possibility that logic itself may not be the ultimate foundation of reality, but rather one of its manifestations.